Chuỗi logistics tích hợp gồm chiếu xạ, kho lạnh và vận chuyển giúp giảm phát thải carbon và bảo quản tốt hơn nông - thủy sản Việt Nam cho thị trường quốc tế.

Nông nghiệp và thủy sản là một trong những trụ cột xuất khẩu của Việt Nam, đóng góp hơn 50 tỷ USD mỗi năm và được dự báo đạt 65 tỷ USD trong năm 2025 theo Bộ Công Thương. Tuy nhiên, để xây dựng thương hiệu quốc tế không chỉ cần sản xuất mà còn phụ thuộc vào năng lực logistics, đặc biệt là logistics xanh, yếu tố vừa giúp giảm phát thải carbon vừa nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng của nông sản xuất khẩu.

Đồng bằng sông Cửu Long, trung tâm lớn nhất của Việt Nam về lúa gạo, thủy sản và trái cây, hiện chiếm khoảng 30% công suất kho lạnh của khu vực phía Nam và gần 50% công suất toàn quốc. Nơi đây cũng tập trung hàng chục khu công nghiệp, đóng vai trò trung tâm sản xuất - logistics kết nối TP.HCM và các cảng biển quốc tế. Tuy vậy, hệ thống logistics lạnh của khu vực vẫn còn phân mảnh, khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải gánh chi phí cao và nhiều rủi ro.

Theo các chuyên gia của Đại học Cần Thơ, logistics lạnh không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là yếu tố chiến lược để nâng cao sức cạnh tranh. Một chuỗi logistics chưa hoàn chỉnh có thể làm tăng chi phí lên tới 20–30% giá thành sản phẩm, khiến nông sản Việt kém cạnh tranh hơn so với Thái Lan, Malaysia hoặc Trung Quốc.

“Xanh hóa” logistics nông nghiệp

Trong bối cảnh toàn cầu nỗ lực giảm phát thải, logistics xanh đã trở thành xu hướng tất yếu. Trong lĩnh vực nông nghiệp, việc cắt giảm các công đoạn trung chuyển không chỉ giảm phát thải liên quan đến vận tải mà còn trực tiếp tăng cường khả năng kiểm soát chất lượng. Các tiêu chuẩn môi trường khắt khe từ các thị trường như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản ngày càng đòi hỏi chuỗi cung ứng phải phát triển bền vững.

Theo ông Vương Hiếu, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Chiếu xạ Toàn Phát, mô hình tích hợp “chiếu xạ – kho lạnh – vận chuyển” tại cùng một địa điểm có thể loại bỏ nhiều công đoạn trung chuyển tiêu tốn năng lượng.

Trước đây, hàng hóa phải được tập kết tại một kho lạnh riêng trước khi chiếu xạ, sau đó lại quay về kho lạnh trước khi xuất khẩu. Giờ đây, toàn bộ quy trình được thực hiện trong cùng một địa điểm. “Điều này giúp loại bỏ hiệu quả những khâu trung chuyển dư thừa, giảm phát thải carbon và hướng tới logistics xanh”, ông Hiếu cho biết.

Mô hình logistics tích hợp này hình thành từ liên minh giữa Toàn Phát và hai tập đoàn Nhật Bản là Kawanishi Warehouse và MOL Logistics, để phát triển Mekong Logistics Hub tại Tây Ninh (trước đây là Long An), cửa ngõ phía Nam của TP.HCM. Kawanishi Warehouse, với hơn 100 năm kinh nghiệm xây dựng chuỗi kho lạnh trên toàn cầu, mang đến năng lực quản lý đạt chuẩn AEO quốc tế. Trong khi đó, MOL Logistics, công ty con của Mitsui O.S.K. Lines với mạng lưới 138 văn phòng toàn cầu, cung cấp kết nối trực tiếp cho nông sản Việt Nam tới các cảng chiến lược như Cái Mép và Hải Phòng. Liên minh giữa một doanh nghiệp Việt Nam và hai tập đoàn logistics hàng đầu Nhật Bản sẽ tối đa hóa hiệu quả khai thác hệ thống kho lạnh 11.000 tấn của Toàn Phát, phục vụ khoảng 500 doanh nghiệp xuất khẩu nông - thủy sản trong nước, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Sự tham gia của các đối tác Nhật Bản cũng đặt ra yêu cầu phải “xanh hóa” chuỗi logistics trong nước. Theo đó, nhà máy chiếu xạ, kho lạnh và chuỗi vận tải phải được thiết kế theo tiêu chuẩn phát triển bền vững: sử dụng năng lượng tái tạo, xử lý và tái sử dụng nước thải, đồng thời bảo đảm không gian vận hành xanh. Cách tiếp cận này giúp tăng năng lực cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam, trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng xem tiêu chí xanh là thước đo cốt lõi để đánh giá hàng hóa.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, rủi ro lớn nhất khi xuất khẩu nằm ở an toàn vi sinh và khả năng bảo quản. Chỉ một lô thủy sản vượt ngưỡng vi sinh đã có thể khiến doanh nghiệp đánh mất cả thị trường.

Mô hình logistics tích hợp giúp giải quyết bài toán này. “Ví dụ, thủy sản xuất sang Hoa Kỳ yêu cầu kiểm soát vi sinh rất nghiêm ngặt. Nếu xử lý xong rồi lại trung chuyển sang một cơ sở khác thì nguy cơ tái nhiễm rất cao. Với hệ thống khép kín tại chỗ, doanh nghiệp có thể giảm thiểu rủi ro này đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí”, ông Hiếu nói. Điều này bảo đảm nông sản Việt đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời nâng cao uy tín trong mắt các nhà nhập khẩu.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng đến mục tiêu 65 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản vào năm 2025, Mekong Logistics Hub được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn tuyến xuất khẩu, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh. Về dài hạn, mô hình này hướng tới trở thành trung tâm trung chuyển chuỗi lạnh quan trọng của ASEAN, đưa nông sản Việt Nam lên bản đồ toàn cầu.

“Liên minh logistics sẽ là một lợi thế cạnh tranh, giúp nâng tầm toàn bộ hạ tầng logistics của Việt Nam”, ông Osamu Sakurada, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc MOL Logistics, nhận định.

Nguồn: VTV.vn