Ngành rau quả Việt Nam bước vào năm 2026 với những tín hiệu tích cực rõ rệt. Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 1/2026 đạt hơn 644 triệu USD, tăng 72,9% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng ấn tượng này tạo động lực lớn để hướng tới mục tiêu cả năm.

Tháng 1 trùng với giai đoạn cận Tết Nguyên đán - thời điểm nhu cầu tiêu thụ trái cây tại thị trường Trung Quốc cũng như trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài tăng mạnh, góp phần thúc đẩy xuất khẩu. Bên cạnh yếu tố mùa vụ, chất lượng rau quả Việt Nam cũng tiếp tục được cải thiện, đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật khắt khe tại những thị trường khó tính như Hoa Kỳ và EU.

Trung Quốc vẫn là thị trường số một

Xét theo cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất của rau quả Việt Nam. Trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 376 triệu USD, tăng 117,6% so với cùng kỳ và chiếm 58,31% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Các mặt hàng chủ lực bao gồm sầu riêng, chuối, thanh long, xoài và dừa. Mức tăng trưởng mạnh cho thấy doanh nghiệp trong nước đang tận dụng tốt thị trường truyền thống, mở rộng xuất khẩu chính ngạch và nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Hoa Kỳ đứng thứ hai, với kim ngạch xuất khẩu khoảng 48,54 triệu USD, tăng 56,1% so với tháng 1/2025. Xuất khẩu sang Mỹ chủ yếu là các sản phẩm rau quả chế biến và trái cây đặc sản như bưởi, dừa. Kết quả này phản ánh tỷ trọng các sản phẩm có giá trị gia tăng cao trong cơ cấu xuất khẩu đang gia tăng.

Tại thị trường EU, nhóm hàng rau quả chế biến và nước ép trái cây tiếp tục chiếm ưu thế. Dù tăng trưởng không bùng nổ như tại Trung Quốc, xuất khẩu sang EU vẫn duy trì mở rộng ổn định, cho thấy khả năng thích ứng và nâng chuẩn chất lượng của doanh nghiệp Việt Nam.

Năm 2025 là dấu mốc quan trọng của ngành rau quả Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Đáng chú ý, kim ngạch rau quả chế biến lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), nhận định kết quả này không chỉ phản ánh đà tăng trưởng mạnh mà còn cho thấy sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu thị trường và chủng loại hàng xuất khẩu.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất trong năm 2025 với kim ngạch vượt 5,5 tỷ USD. Việt Nam cũng vươn lên vị trí thứ hai, sau Thái Lan, trong số các nước xuất khẩu rau quả vào Trung Quốc. Song song với việc củng cố thị trường truyền thống, sản phẩm Việt Nam đã có bước tiến rõ nét ở các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Nhật Bản, cho thấy chất lượng và tiêu chuẩn ngày càng được nâng cao.

EU ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng khoảng 58% so với năm 2024 nhờ tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan. Các thị trường tiềm năng như Australia cũng duy trì đà tăng tích cực, hứa hẹn mang lại giá trị gia tăng cao hơn. Điều này cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả, từng bước giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Tái cơ cấu mạnh hướng tới cột mốc 10 tỷ USD

Xét về cơ cấu sản phẩm, năm 2025 chứng kiến sự chuyển dịch mạnh sang nhóm hàng có khả năng tạo giá trị cao hơn. Sầu riêng tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với kim ngạch 3,86 tỷ USD, chiếm 45% tổng xuất khẩu toàn ngành. Tăng trưởng đến từ việc mở rộng vùng trồng được cấp mã số và thâm nhập sâu hơn vào các thị trường giá trị cao như Hoa Kỳ và EU.

Dừa, cả dừa tươi và dừa chế biến, nổi lên mạnh mẽ sau khi ký kết nghị định thư cho phép xuất khẩu dừa tươi vào Trung Quốc, tạo cú hích lớn cho mặt hàng này. Thanh long dù phải cạnh tranh gay gắt nhưng vẫn giữ vững vị thế khi chuyển hướng sang Ấn Độ và Trung Đông. Các loại trái cây khác như xoài, bưởi, chanh dây, nhãn tiếp tục tăng trưởng ổn định. Đáng chú ý, chanh dây chiếm khoảng 25% cơ cấu xuất khẩu sang EU, cho thấy tiềm năng tăng trưởng lớn tại thị trường này.

TS. Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), cho biết nếu như trước đây ngành rau quả chủ yếu phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống và một số nhóm sản phẩm quen thuộc, thì nay đang đồng thời củng cố thị trường hiện có, mở rộng vào các thị trường khó tính và từng bước chinh phục phân khúc giá trị gia tăng cao hơn.

Song song với thay đổi thị trường, cơ cấu sản phẩm cũng chuyển biến tích cực. Chuỗi giá trị của ngành đang dịch chuyển từ phụ thuộc vào một số ít sản phẩm truyền thống sang đa dạng hóa sản phẩm, thị trường và phương thức chế biến. Theo TS. Khuê, đây không chỉ là tín hiệu tích cực trong ngắn hạn mà còn là nền tảng cho một chu kỳ phát triển bền vững hơn.

Hoạt động của Doveco phần nào phản ánh xu hướng này. Doanh nghiệp hiện quản lý hơn 30.000 ha vùng nguyên liệu và sở hữu 3 trung tâm chế biến hiện đại tại Ninh Bình, Sơn La và Gia Lai, với tổng công suất 136.000 tấn/năm, xuất khẩu đến hơn 50 quốc gia. Cùng với mở rộng vùng trồng, Doveco đầu tư mạnh vào công nghệ, tự động hóa đến 90% dây chuyền bằng thiết bị nhập từ Nhật Bản, Đức, Hoa Kỳ và các nước G7. Đặc biệt, công nghệ Tetra Pak và Tetra Recart của Thụy Điển lần đầu tiên được đưa vào Việt Nam, cho phép tiệt trùng trong 30 giây thay vì 30-45 phút như trước đây, giúp giữ hương vị tự nhiên mà không cần chất bảo quản. Đây không chỉ là bước nâng cấp chất lượng mà còn thể hiện cam kết sản xuất xanh, giảm phát thải nhựa và phát triển bền vững.

Dựa trên phân tích nhu cầu tiêu dùng tại thị trường nội địa và các thị trường quốc tế trọng điểm như châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc, lãnh đạo ngành cho rằng còn rất nhiều dư địa đối với nhóm rau quả chế biến và sản phẩm chất lượng cao của Việt Nam, miễn là đáp ứng đúng tiêu chuẩn và thị hiếu người tiêu dùng.

Từ đó, TS. Khuê đề xuất ba trụ cột phát triển: mở rộng và tái tổ chức vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, tăng cường liên kết chuỗi giá trị; đầu tư chiều sâu vào chế biến để nâng cao giá trị; và chủ động mở rộng thị trường, tiến vào các phân khúc cao cấp. Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp này, mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu rau quả lên 10-20 tỷ USD trong những năm tới được đánh giá là hoàn toàn khả thi.

Nguồn: VnEconomy