Trong tháng 1/2026, xuất khẩu cá tra và cá ngừ ghi nhận tăng trưởng tích cực tại nhiều thị trường chủ lực, qua đó mở ra kỳ vọng về triển vọng sáng hơn cho ngành thủy sản Việt Nam dù thị trường Hoa Kỳ vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Xuất khẩu cá tra tháng 1/2026 tăng 59% nhờ thị trường Trung Quốc bứt phá

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu cá tra trong tháng 1/2026 ghi nhận đà tăng mạnh ngay từ đầu năm, với tổng kim ngạch đạt 212 triệu USD, tăng 59% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng cao phản ánh nhu cầu nhập khẩu duy trì tích cực tại nhiều thị trường, cùng với sức mua cải thiện sau mùa lễ hội so với đầu năm ngoái.

Cơ cấu thị trường tiếp tục cho thấy sự phân hóa quen thuộc, khi các thị trường lớn vẫn giữ vai trò dẫn dắt, còn một số khu vực phục hồi thận trọng hơn.

Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng nhất của ngành cá tra Việt Nam trong tháng đầu năm. Kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 68 triệu USD, tăng 135% so với cùng kỳ và chiếm 32% tổng kim ngạch. Mức tăng ba chữ số phản ánh nhu cầu tiêu thụ bùng nổ trong mùa lễ hội. Năm nay, Tết Nguyên đán đến muộn hơn thường lệ, khiến nhu cầu nhập khẩu tập trung mạnh trong tháng 1 so với cùng kỳ năm trước.

Tại Hoa Kỳ, xuất khẩu cá tra đạt 20 triệu USD trong tháng 1/2026, tăng 13% so với cùng kỳ và chiếm 9% tổng kim ngạch. Con số này cho thấy nhu cầu đang phục hồi nhưng chưa tạo được đột phá mạnh. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và áp lực giá bán còn lớn, mức thuế đối ứng 20% từng được áp dụng đã khiến các nhà nhập khẩu Mỹ thận trọng hơn khi ký đơn hàng mới.

Brazil tiếp tục nổi lên là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất đối với cá tra Việt Nam. Trong tháng 1/2026, xuất khẩu sang Brazil đạt 18 triệu USD, tăng 47% so với cùng kỳ và chiếm 8,7% tổng kim ngạch. Tăng trưởng ổn định tại thị trường Nam Mỹ này cho thấy dư địa mở rộng lớn, nhất là khi cá tra ngày càng được chấp nhận trong phân khúc cá thịt trắng cạnh tranh.

Ở góc độ khu vực, thị trường Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục dẫn đầu với 72 triệu USD kim ngạch, tăng 129% và chiếm 34% tổng xuất khẩu. Khối CPTPP đạt 37 triệu USD, tăng 52%, trong đó Mexico đạt 11 triệu USD, Vương quốc Anh đạt 6 triệu USD và Nhật Bản đạt 5 triệu USD. ASEAN đạt 20 triệu USD, tăng 49%, tiếp tục giữ vai trò thị trường tiêu thụ khu vực ổn định. Trong khi đó, EU tăng trưởng khiêm tốn hơn với 15 triệu USD, tăng 17%, phản ánh sự phục hồi từng bước của phân khúc cao cấp. Khu vực Trung Đông đạt 14 triệu USD, tăng 50%, cho thấy tín hiệu mở rộng đáng chú ý.

Về cơ cấu sản phẩm, xuất khẩu cá tra của Việt Nam vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm hàng đông lạnh thuộc mã HS03. Trong tháng 1/2026, nhóm này đạt 209 triệu USD, chiếm 98,4% tổng kim ngạch và tăng 61% so với cùng kỳ. Riêng phi lê cá tra đông lạnh (HS0304) đạt 175 triệu USD, tăng 62%, tiếp tục là sản phẩm trụ cột. Các sản phẩm đông lạnh khác như cá nguyên con, hàng khô, bong bóng cá đạt 34 triệu USD, tăng 53%. Trong khi đó, nhóm sản phẩm chế biến thuộc HS16 chỉ đạt 3 triệu USD, chiếm 1,6% tổng xuất khẩu và gần như đi ngang so với cùng kỳ. Cơ cấu này cho thấy ngành còn nhiều dư địa để nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, các chính sách thuế mới cũng đồng nghĩa với việc các sản phẩm cá thịt trắng cạnh tranh như pollock, cod và tilapia cũng được hưởng điều kiện thuế tương tự. Vì vậy, lợi thế thuế quan không còn là yếu tố cạnh tranh mang tính quyết định. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp cá tra cần tập trung nhiều hơn vào nâng cao chất lượng, phát triển thương hiệu và tăng tỷ trọng chế biến sâu để củng cố vị thế dài hạn trên thị trường.

Xuất khẩu cá ngừ tăng nhưng thị trường Hoa Kỳ đối mặt nhiều thách thức

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu cá ngừ trong tháng đầu năm 2026 đạt hơn 75 triệu USD, tăng 13% so với tháng 1/2025. Kim ngạch tăng tại hầu hết các thị trường chủ lực như Nhật Bản, Liên minh châu Âu và Nga, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 6%.

Diễn biến trái chiều này xuất hiện trong bối cảnh Hoa Kỳ tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế nhập khẩu và bắt đầu áp dụng các yêu cầu tuân thủ theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) từ đầu năm 2026.

Trong top 10 thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn nhất của Việt Nam trong tháng 1/2026, Hoa Kỳ vẫn là thị trường dẫn đầu với 24 triệu USD, chiếm 32% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, mức giảm 6% cho thấy đà tăng trưởng tại thị trường này đang chững lại.

Ngược lại, nhiều thị trường lớn ghi nhận mức tăng mạnh như Nhật Bản tăng 95%, Đức tăng 39% và Hà Lan tăng 15%. Một số thị trường tăng nhanh từ nền thấp như Ai Cập tăng 129% và Chile tăng 133%, qua đó đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung.

Xu hướng đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng rõ nét. Điều này thể hiện qua mức tăng trưởng xuất khẩu tại nhiều khối khu vực: xuất khẩu sang Liên minh châu Âu tăng 25%, khối CPTPP tăng 53% và khu vực Trung Đông tăng 35%. Việc đa dạng hóa giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh.

Dù vẫn là thị trường lớn nhất, xuất khẩu cá ngừ sang Hoa Kỳ đang đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là yêu cầu tuân thủ theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo quy định mới, các sản phẩm thủy sản bị xếp vào nhóm “không tương đương” có thể bị cấm nhập khẩu. Trong khi đó, những sản phẩm không bị cấm trực tiếp nhưng cùng xuất xứ và cùng mã thuế với nhóm bị hạn chế sẽ phải nộp Chứng thư nhập khẩu thủy sản để chứng minh tuân thủ.

Việc gia tăng yêu cầu hồ sơ và kiểm tra có thể làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian thông quan, đặc biệt trong giai đoạn đầu triển khai.

Bên cạnh đó, chính sách thuế nhập khẩu của Hoa Kỳ đang thay đổi nhanh chóng. Tháng 2/2026, truyền thông quốc tế đưa tin Hoa Kỳ bước vào giai đoạn chuyển tiếp trong cơ chế thuế đối ứng sau phán quyết của Tòa án Tối cao, tạm thời áp dụng các biện pháp thuế theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 trong 150 ngày. Một số nguồn tin cũng cho rằng mức thuế chung có thể tiếp tục được điều chỉnh tùy theo quyết định hành pháp.

Mức thuế cuối cùng áp dụng cho từng nhóm sản phẩm cá ngừ theo các mã thuế khác nhau, cũng như mức áp dụng đối với Việt Nam, sẽ phụ thuộc vào các văn bản quy phạm chính thức và phân loại cụ thể của từng dòng hàng. Những yếu tố chưa chắc chắn này khiến nhà nhập khẩu Hoa Kỳ trở nên thận trọng hơn khi ký hợp đồng mới.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu cá ngừ sang Hoa Kỳ được dự báo sẽ còn biến động do áp lực tuân thủ và bất định về thuế quan. Khả năng phục hồi của thị trường này phụ thuộc nhiều vào việc doanh nghiệp có thể chuẩn hóa chứng từ chuỗi cung ứng, rà soát phân loại mã thuế và phối hợp chặt với đối tác nhập khẩu để đáp ứng yêu cầu chứng nhận. Nếu các biện pháp thuế hoặc siết chặt thực thi gia tăng, nhà nhập khẩu Mỹ có thể điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, đàm phán lại giá hoặc trì hoãn cam kết đơn hàng.

Trong khi đó, tại Liên minh châu Âu, tăng trưởng có thể tiếp tục nếu doanh nghiệp đẩy mạnh các sản phẩm cá ngừ giá trị gia tăng, đặc biệt là cá ngừ đóng hộp, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao về bền vững và truy xuất nguồn gốc.

Khu vực Trung Đông và Bắc Phi, trong đó có Ai Cập, vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng nhờ nhu cầu lớn đối với sản phẩm đóng hộp và thực phẩm tiện lợi. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần kiểm soát tốt rủi ro thanh toán và biến động logistics để duy trì đà tăng trưởng.

Theo VASEP, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong các tháng đầu năm 2026, dù tốc độ có thể chỉ ở mức vừa phải. Mở rộng thị trường và gia tăng chế biến sâu sẽ là yếu tố then chốt để duy trì động lực trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất định.

Tổng thể, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã khởi đầu năm 2026 đầy ấn tượng khi tháng 1 tăng 30,6%, đạt hơn 1,01 tỷ USD so với 774 triệu USD cùng kỳ năm 2025. Trong các nhóm hàng, xuất khẩu cá tra tăng mạnh 59,2%, mực và bạch tuộc tăng 40,4%, nhóm cá khác tăng 36,9% và tôm tăng 22,1%. Bức tranh chung vẫn tích cực, phản ánh nhu cầu đang phục hồi ở nhiều khu vực sau một năm 2025 nhiều biến động.

Nguồn: Báo Công Thương