6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ nhưng yêu cầu ngày càng khắt khe buộc doanh nghiệp thích ứng.

Tăng trưởng trong khó khăn

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong nửa đầu năm 2026 . Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy, tháng 6/2026, xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 6 tháng đầu năm, kim ngạch đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ năm trước.

Tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất với 2,3 tỷ USD, tăng 13,6%, chiếm hơn 40% tổng kim ngạch toàn ngành. Cá tra đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12,1%, giữ vai trò là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực thứ hai. Bên cạnh đó, nhiều nhóm sản phẩm như mực, bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng của ngành không còn phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống. Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục là điểm sáng với kim ngạch đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 37,9% sau 6 tháng. Hàn Quốc tăng 9%, ASEAN tăng 15,8%, góp phần bù đắp sự tăng trưởng chậm tại Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản.

Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký VASEP, kết quả trên không chỉ phản ánh sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng mà còn cho thấy doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, linh hoạt chuyển hướng sang các thị trường có lợi thế về khoảng cách địa lý, chi phí và nhu cầu tiêu thụ ổn định.

Tuy nhiên, bà Lê Hằng cũng cho rằng bối cảnh kinh doanh hiện nay đã thay đổi đáng kể. Các nhà nhập khẩu có xu hướng đặt đơn hàng ngắn hơn, chia nhỏ hơn, yêu cầu giá cạnh tranh hơn, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hơn về chất lượng, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc cũng như thời gian giao hàng.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá bán mà còn phải nâng cao năng lực đáp ứng toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu, chế biến đến logistics và giao hàng.

Thử thách ngày càng lớn

Sự thay đổi trong cách thức đặt hàng cũng khiến những áp lực vốn đã tồn tại của ngành thủy sản trở nên rõ nét hơn.

Tại thị trường Mỹ, mặc dù xuất khẩu trong tháng 6 tăng mạnh gần 50%, lũy kế 6 tháng chỉ gần như đi ngang so với cùng kỳ năm trước. Theo VASEP, đây chủ yếu là kết quả của các đơn hàng ngắn hạn, trong khi sức mua chung vẫn chưa thực sự ổn định. Bên cạnh đó, doanh nghiệp tiếp tục chịu áp lực từ cạnh tranh giá với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, cùng các quy định như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, SIMP, MMPA và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Tại EU, thẻ vàng IUU vẫn là rào cản lớn đối với nhóm hải sản khai thác khi các yêu cầu về chứng nhận và kiểm soát nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Trong khi đó, thị trường Nhật Bản tăng trưởng chậm do sức mua suy yếu và đồng yên mất giá.

Không chỉ chịu áp lực từ thị trường, doanh nghiệp còn đối mặt với chi phí logistics gia tăng. Theo VASEP, cước vận tải container quốc tế đang tiến gần mức cao nhất trong gần hai năm. Đối với ngành thủy sản, vốn phụ thuộc nhiều vào container lạnh và yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ cũng như thời gian giao hàng, mọi biến động về cước biển, phụ phí nhiên liệu, bảo hiểm hay tình trạng thiếu chỗ trên tàu đều có thể làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng.

Theo bà Lê Hằng, kết quả gần 5,8 tỷ USD trong nửa đầu năm là nền tảng tích cực để ngành hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong năm 2026. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm, doanh nghiệp cần tiếp tục giữ lợi thế tại các thị trường tăng trưởng như Trung Quốc, ASEAN và Hàn Quốc, đồng thời củng cố khả năng tuân thủ tại Mỹ, EU và Nhật Bản.

Bên cạnh việc kiểm soát chi phí đầu vào và logistics, VASEP cho rằng, doanh nghiệp cần tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro thị trường. Trong bối cảnh đơn hàng ngày càng nhỏ, thời gian giao hàng ngắn hơn và tiêu chuẩn nhập khẩu liên tục được nâng lên, khả năng đáp ứng nhanh và ổn định sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trong thời gian tới.

Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường