Từ sau Tết Nguyên đán 2026 đến nay, các tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long và nhiều thủ phủ trồng mít tại miền Tây Nam bộ đang phải trải qua một cuộc "khủng hoảng" giá kéo dài chưa từng có. Trái mít – vốn là cây trồng giúp nhiều hộ dân đổi đời – nay lại trở thành gánh nặng khiến hàng nghìn nhà vườn rơi vào cảnh thua lỗ nặng nề.

Ghi nhận tại các vùng trồng trọng điểm của Đồng Tháp, giá mít Thái loại A hiện chỉ còn dao động 6.000-9.000 đồng/kg.

Đáng báo động hơn, các loại mít kem (dạt) hoặc hàng chợ đã chạm đáy kỷ lục khi chỉ còn khoảng 2.000 đồng/kg.

Ông Nguyễn Văn Nỏi, một nhà vườn ở Đồng Tháp buồn bã: “Chưa bao giờ tôi thấy giá mít xuống thấp và kéo dài như hiện nay.

Chi phí sản xuất, phân thuốc tăng cao, trong khi bán ra cao nhất không quá chục nghìn một ký mít ngon. Bán chắc chắn là lỗ, nhiều nhà vườn xung quanh tôi chịu không thấu đã cắn răng cắt bỏ trái non, thậm chí đốn hạ vườn mít để chuyển sang loại cây khác".

Cửa khẩu "nghẽn mạch"

Vì sao trái mít miền Tây lại lao dốc không phanh và lâm vào tình cảnh "chợ chiều" kéo dài như vậy?

Qua ghi nhận từ các kho thu mua và doanh nghiệp, nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu duy nhất là Trung Quốc, cùng với những nút thắt nội tại chưa được tháo gỡ. Theo anh Nguyễn Tân, lái mít tại miền Tây, đó là do ách tắc trong khâu kiểm nghiệm tại cửa khẩu.

“Thời gian qua, nguyên nhân chính khiến giá mít giảm sâu là do quy trình kiểm nghiệm bị nghẽn, khiến hàng hóa không thể thông quan kịp thời. Việc ùn ứ tại biên giới khiến trái cây tươi dễ hư hỏng”, anh Tân cho biết.

Cũng theo anh Tân, một người bạn của anh trồng hơn 100 hecta mít, do đầu qua thị trường Trung Quốc bị nghẽn, bây giờ phải kiếm đường qua Campuchia bán mít.

“Đi ngược về Campuchia bán, chứ giờ đi qua Trung Quốc chờ ở cửa khẩu lâu quá trời, hư hàng hết. Quay đầu suốt rồi chết. Mướn xe cộ, công cán này kia... chịu đâu nổi”, anh Tân chia sẻ.

Bên cạnh đó, sự bùng nổ diện tích quá nóng: Hiện nay, diện tích cây mít (chủ yếu là mít Thái siêu sớm và mít ruột đỏ) tại miền Tây đã vượt hơn 30.000ha, tập trung ở Tiền Giang (15.800ha), Đồng Tháp, Hậu Giang...

Sự chuyển đổi ồ ạt từ đất lúa sang trồng mít một cách tự phát, thiếu liên kết chuỗi bền vững đã bộc lộ rõ lỗ hổng khi thị trường "hắt hơi sổ mũi".

Từ "xẻ thịt" gỡ vốn đến chiến lược "làm trái chuyền" bền vững

Trong bối cảnh đầu ra tắc nghẽn, theo anh Tân, cả chính quyền, doanh nghiệp và nông dân miền Tây đang nỗ lực thực hiện các giải pháp từ tình thế trước mắt đến căn cơ lâu dài để tự cứu lấy mình.

Theo đó, giải pháp tình thế là “xẻ thịt" tách múi ăn đong để gỡ gạc vốn liếng, nhiều hộ dân trồng mít đã linh hoạt tìm cách xoay xở bằng việc tự tay hái mít chín, xẻ trái, tách múi bán cho các cơ sở chế biến mít sấy nội địa. Tuy tốn nhiều công sức và giá bán không cao, nhưng đây là cách duy nhất giúp bà con vớt vát lại chi phí phân thuốc, tránh để mít chín rụng thối đầy vườn.

Giải pháp căn cơ là thay đổi tư duy canh tác, làm "trái chuyền" thay vì "đón giá" để không còn chịu cảnh "được mùa rớt giá" hay "đón hụt giá" đầy may rủi.

Ngành nông nghiệp địa phương đang hướng dẫn người dân thay đổi triệt để phương thức sản xuất: Chuyển dịch sang làm "trái chuyền" (ra trái rải vụ quanh năm). Thay vì ép cây ra trái đồng loạt theo mùa vụ cố định để chờ thời, nông dân được khuyến cáo kỹ thuật xử lý cho cây ra trái rải rác, gối đầu liên tục trong năm.

Việc làm trái chuyền giúp sản lượng mít ra thị trường luôn ở mức vừa phải, ổn định, không bị áp lực "dội chợ" ngày một ngày hai.

Cách làm này vừa giúp bảo vệ tuổi thọ của cây, vừa giúp nhà vườn luôn có nguồn thu ổn định, giảm thiểu tối đa rủi ro khi cửa khẩu đóng - mở thất thường; kiểm soát chặt chẽ quy trình an toàn.

UBND tỉnh Đồng Tháp (nơi có diện tích mít lớn) đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ tăng cường lấy mẫu kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu.

Đồng thời, ngành nông nghiệp khuyến cáo nông dân tuyệt đối tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác an toàn, kiểm soát tận gốc dư lượng kim loại nặng (Cadimi) để nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, giúp trái mít rộng đường xuất khẩu chính ngạch; chuẩn hóa mã số vùng trồng. Toàn vùng đang đẩy mạnh việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu.

Đơn cử như Đồng Tháp đã xây dựng được 180 mã số vùng trồng với diện tích 6.000ha. Việc mở rộng các mã vùng trồng đạt chuẩn này là chìa khóa bắt buộc để đưa trái mít bước ra khỏi ranh giới "tiểu ngạch" bấp bênh.

Nguồn: Báo điện tử Dân Việt