Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với bưởi và chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc được ký kết mở ra cơ hội lớn cho 2 mặt hàng trái cây xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả, cần phải đáp ứng yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát chất lượng.

Cơ hội lớn cho xuất khẩu trái cây

Ngày 14/5, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị công bố Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi tươi và quả chanh tươi xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc và Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 của Chính phủ quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Ông Huỳnh Thành Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt- Bộ Nông ngiệp và Môi trường cho biết, bưởi và chanh là hai loại cây ăn trái có nhiều lợi thế cạnh tranh của Việt Nam. Hiện diện tích bưởi cả nước đạt khoảng 106.000ha, sản lượng hơn 1 triệu tấn/năm, thuộc nhóm quốc gia có quy mô sản xuất lớn trên thế giới.

Trong khi đó, diện tích chanh hiện đạt hơn 44.000ha với sản lượng gần 700.000 tấn, tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ.

Bưởi và chanh là những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam, sớm xác định tầm quan trọng của 2 loại trái cây này, nên Việt Nam nộp hồ sơ từ năm 2018. Sau 8 năm thực hiện đàm phán và chuẩn bị, tháng 4 vừa qua Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với bưởi và chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc đã được ký kết.

Đánh giá về cơ hội này, ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với bưởi và chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc là kết quả của nhiều năm đàm phán kỹ thuật giữa cơ quan chuyên môn hai nước.

Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu trái cây rất lớn, trong khi bưởi Việt Nam có lợi thế thu hoạch quanh năm, thời gian bảo quản dài, thuận lợi cho vận chuyển đường bộ và đường biển nên có nhiều tiềm năng mở rộng xuất khẩu chính ngạch.

Tuy nhiên, việc ký Nghị định thư mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là tổ chức thực hiện đồng bộ các yêu cầu kỹ thuật trong thực tế sản xuất.

Theo đó, để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, các vùng trồng phải tuân thủ quy trình thực hành nông nghiệp tốt (GAP), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giám sát sinh vật gây hại, đặt bẫy ruồi đục quả, ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Huy Long An cho rằng, việc Trung Quốc mở cửa thị trường cho chanh và bưởi Việt Nam là cơ hội rất kịp thời đối với ngành hàng trái cây. Theo đó, cây chanh thời gian qua “đang trong giai đoạn chờ cơ hội thị trường,” trong khi cây bưởi dù từng được kỳ vọng lớn nhưng gần đây đã có dấu hiệu chững lại, nhiều diện tích bị người dân phá bỏ do đầu ra khó khăn.

Cùng niềm vui này, bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc, Công ty CP Tập đoàn xuất-nhập khẩu Trái cây Chánh Thu (Vĩnh Long) cho biết, tín hiệu thị trường đối với bưởi Việt Nam hiện rất tích cực. Các hệ thống siêu thị chuyên bán bưởi tại Trung Quốc đang rất mong chờ trái bưởi Việt Nam.

Để đón đầu cơ hội thị trường Trung Quốc, Công ty Chánh Thu hiện đang khảo sát nhiều loại vật liệu bao trái phù hợp với từng dòng bưởi khác nhau. Với bưởi Năm Roi cần giữ màu vàng, trong khi bưởi da xanh phải bảo đảm giữ được màu xanh tự nhiên của trái.

Đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe

Theo nghị định thư, thị trường Trung Quốc yêu cầu bắt buộc phải bao trái trước thu hoạch tối thiểu 60 ngày. Việc này hoàn toàn không phải là trở ngại mà là giải pháp mang lại nhiều lợi ích cho người sản xuất như giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Đối với mã vùng trồng, bà Ngô Tường Vy cho biết, việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói ở nhiều địa phương đang bộc lộ lúng túng, vướng mắc, nhất là từ khi Việt Nam chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo đó, ở một số tỉnh, việc thẩm định hồ sơ cấp mã số vùng trồng hiện được đưa về phòng kinh tế thuộc xã. Trong khi đó, các chuyên viên phòng kinh tế xã do thiếu chuyên môn về công việc này nên làm hồ sơ rất lâu. Hiện mã số vùng trồng trái cây nói chung đang rất thiếu so với nhu cầu xuất khẩu. Vì vậy, việc chậm trễ làm hồ sơ để cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sẽ ảnh hưởng nhiều tới xuất khẩu.

Cánh cửa thị trường đã mở, nhưng để chuyển hoá thành đơn hàng xuất khẩu, bảo đảm tuân thủ các quy định của Tổng cục Hải quan Trung Quốc cũng như hạn chế rủi ro trong quá trình xuất khẩu, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị các địa phương và doanh nghiệp phải nhanh chóng triển khai xây dựng, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói và quan trọng nhất là kiểm soát sinh vật gây hại. Đây là điều kiện bắt buộc để xuất khẩu chính ngạch trái cây tươi sang Trung Quốc.

Theo quy định của Nghị định thư, tất cả vùng trồng và cơ sở đóng gói xuất khẩu bưởi, chanh sang Trung Quốc phải được đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đồng thời được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt.

Từ thực tế trên, Thứ trưởng Hoàng Trung yêu cầu các địa phương có sản xuất bưởi và chanh hàng hóa trước ngày 30/5/2026 phải hoàn thiện việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói cho 2 sản phẩm này và gửi danh sách về Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật để Cục gửi công hàm sang Trung Quốc để họ phê duyệt trước khi tiến hành xuất khẩu.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính