Trước đây, thị trường Mỹ thường chiếm khoảng 18–20% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tỷ trọng này giảm xuống khoảng 15,5–17%. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng dù "Mỹ giảm tỷ trọng, nhưng vẫn là thị trường phải giữ".

Mỹ là thị trường chiến lược "phải giữ"

Theo số liệu vừa công bố, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 8 tỷ USD trong 8 tháng năm 2026, tăng 11,8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8 đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6%. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đã chậm lại so với mức 12,8% sau 7 tháng, cho thấy sức ép đối với doanh nghiệp đang gia tăng khi bước vào những tháng cuối năm.

Điểm đáng chú ý không nằm ở mức tăng chung, mà ở sự thay đổi trong đóng góp của từng thị trường. Trung Quốc - Hồng Kông đang nổi lên như một trong những động lực quan trọng nhất. Trong 8 tháng, xuất khẩu sang thị trường này đạt 2,03 tỷ USD, tăng 33,4%, chiếm 25,35% tổng kim ngạch. Riêng tháng 8 đạt 287,7 triệu USD, tăng 26,2%.

Trong khi đó, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ tháng 8 giảm 11,4%, xuống 167 triệu USD; lũy kế 8 tháng đạt 1,24 tỷ USD, gần như đi ngang. Xuất khẩu tôm sang Mỹ tháng 8 giảm 22%, còn 70 triệu USD; lũy kế 8 tháng giảm 13,4%, xuống 427,6 triệu USD.

Đối với cá tra xuất khẩu sang Mỹ chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm 54,8% trong tháng 8; lũy kế 8 tháng đạt 201,7 triệu USD, giảm 13,9%.

Đánh giá về thay đổi và suy giảm kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Mỹ, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP cho hay, trước đây, Mỹ thường chiếm khoảng 18–20% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tỷ trọng này giảm xuống khoảng 15,5–17%.

Đến năm 2026, xu hướng giảm thể hiện rõ hơn. Riêng tháng 8, xuất khẩu sang Mỹ giảm mạnh, trong đó nhiều mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra và cá ngừ đều đi xuống đáng kể.

Dù xuất khẩu thủy sàn sang Mỹ đang suy giảm, nhưng ông Nam vẫn cho rằng, "điều này không có nghĩa là thị trường Mỹ đã mất vai trò chiến lược trong xuất khẩu thủy sản của Việt Nam".

Ông khẳng định thêm: "Mỹ vẫn là một trong những thị trường giàu có nhất, có khả năng hấp thụ sản phẩm giá trị cao và đặc biệt phù hợp với thế mạnh chế biến của Việt Nam".

Thế mạnh ấy đến từ việc, Việt Nam hiện có khoảng 1.500 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu thủy sản, trong đó khoảng 1.000–1.100 doanh nghiệp có nhà máy chế biến. Bên cạnh đó, là con số hàng ngàn các cơ sở có quy mô thủ công thuộc quản lý xưa nay của các địa phương

Điều đáng chú ý là phần lớn năng lực chế biến vẫn thuộc doanh nghiệp trong nước và gắn trực tiếp với nguồn nguyên liệu nội địa. Trong khi một số một số nước xuất khẩu cạnh tranh có lợi thế lớn hơn về giá thành nguyên liệu, Việt Nam lại có lợi thế ở khả năng chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và tạo giá trị gia tăng.

Từ tôm tempura, sản phẩm tẩm bột, chế biến sẵn tới nhiều dòng sản phẩm tiện lợi, doanh nghiệp Việt Nam đã xây dựng được một năng lực chế biến mà không phải quốc gia sản xuất thủy sản nào cũng có. Đó cũng là lý do Việt Nam vẫn có thể cạnh tranh với Ấn Độ hay Ecuador dù giá thành sản xuất tôm trong nhiều thời điểm cao hơn.

Chế biến sâu, nâng cao chuỗi giá trị

Từ góc nhìn của doanh nghiệp xuất khẩu, ông Nguyễn Văn Đạo - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gò Đàng (Godaco) nhận định những năm gần đây, thị trường Mỹ liên tục biến động, các chính sách về xuất nhập khẩu tạo áp lực với cá tra ngày càng lớn.

Các khoản thuế bổ sung khiến chi phí đưa cá tra Việt Nam vào Mỹ tăng, làm giảm lợi thế cạnh tranh so với cá da trơn sản xuất trong nước và các loại cá thịt trắng khác tại thị trường này.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, áp lực này có thể dẫn đến việc nhà nhập khẩu yêu cầu chia sẻ chi phí thuế, giảm giá mua, điều chỉnh hợp đồng hoặc tìm nguồn cung thay thế.

Trước áp lực từ thị trường Mỹ, các chuyên gia cho rằng "đây sẽ là phép thử then chốt đối với mô hình tăng trưởng của ngành thủy sản". Các sản phẩm cá phi-lê thô, vốn phụ thuộc vào lợi thế giá, sẽ nhanh chóng mất sức cạnh tranh.

Nhằm đáp ứng các yêu cầu của thị trường, đặc biệt, từ các chính sách phòng vệ thương mại của Mỹ, ngành thủy sản cần tập trung vào việc nâng cao giá trị sản phẩm qua từng khâu trong chuỗi giá trị, từ sản xuất (nuôi trồng, khai thác), chế biến (sản phẩm giá trị gia tăng cao như cá phi lê, tôm chế biến sâu), đến tiêu thụ (thị trường xuất khẩu, nội địa), thông qua áp dụng công nghệ (VietGAP, GlobalGAP), truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu...

Bên cạnh đó, theo giới chuyên gia, cần đẩy mạnh chế biến sâu để vừa né rào cản thuế, vừa cải thiện biên lợi nhuận. Xu hướng này đã bắt đầu hình thành khi xuất khẩu cá tra giá trị gia tăng trong năm 2025 tăng gần 47%, bao gồm các dòng tẩm bột, sốt và thực phẩm ăn liền.

Nguồn: Báo điện tử Dân Việt