Nhiều đồi vải ở Bắc Ninh năm nay chỉ xanh lá mà không có nổi một chùm quả. Giữa mùa vải mất mùa nặng chưa từng thấy, những vườn đạt chuẩn VietGAP lại được thương lái và doanh nghiệp săn đón, kỳ vọng bán giá cao để xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản.

Những ngày đầu tháng 5, nhiều đồi vải ở xã Phúc Hòa, tỉnh Bắc Ninh chỉ xanh lá mà gần như không có quả.

Giữa mùa vải mất mùa nặng chưa từng thấy, những vườn đạt chuẩn VietGAP lại trở thành “hàng hiếm”, được thương lái, doanh nghiệp săn đón để xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản.

“Có vườn mất trắng, có nhà lại giữ được quả đẹp”

Ông Trần Văn Định, ở thôn Lân Thịnh, xã Phúc Hoà, tỉnh Bắc Ninh cho biết vườn vải khoảng 100 cây trên đồi của gia đình năm nay vẫn giữ được tỷ lệ đậu quả khá tốt so với nhiều hộ xung quanh, dù năng suất không bằng năm trước.

“Những cây vải khoảng 6 – 7 năm tuổi năm nay lại được quả. Còn các cây già, trồng lâu năm thì rất kém, mất nhiều lắm. Vườn nhà tôi năm nay không sai bằng năm ngoái nhưng được cái quả khá đều” - ông Định nói.

Theo ông Định, nguyên nhân lớn nhất khiến nhiều vườn thất thu là thời tiết bất thường. Nhiều cây phát lộc rất đẹp nhưng tới thời điểm ra hoa lại “ngủ im”, không hình thành mầm hoa.

“Có những cây ra tới ba lộc, lá rất đẹp nhưng đến lúc phát hoa thì lại không ra được, cứ ngủ im như thế. May là những cây vải tơ vẫn còn đậu quả được” - ông chia sẻ.

Không riêng gia đình ông Định, nhiều hộ dân trong vùng cũng rơi vào cảnh “kẻ cười, người khóc”.

“Cả năm người dân chỉ trông vào một vụ vải. Nhà nào mất mùa thì buồn lắm vì kinh tế giảm hẳn. Nhiều vườn quanh đây gần như không còn quả nào” - ông nói thêm.

Theo ông, các hộ xung quanh như gia đình anh Dũng, chị Chuyển hay anh Thanh đều mất mùa nặng do phần lớn là cây lâu năm, không ra hoa đúng thời điểm.

Đồi cao mất hơn 90% hoa, ruộng thấp lại sai quả

Theo ông Nguyễn Văn Tình (thôn Hoà Làng, xã Phúc Hoà), mùa vải năm nay xuất hiện một nghịch lý thú vị: các vườn ở vùng ruộng thấp lại ra hoa tốt hơn hẳn khu vực đồi cao.

“Thông thường vùng đồi dễ làm hơn, nhưng năm nay có nơi trên đồi mất hoa tới hơn 90%. Ngược lại, vườn ở vùng thấp, ruộng trũng lại cho tỷ lệ ra hoa rất cao” - ông Tình chia sẻ.

Ông phân tích nguyên nhân là do mưa nhiều, độ ẩm đất cao khiến cây trên đồi phát triển mạnh thân lá, khó “hãm” để phân hóa mầm hoa. “Năm nay mưa nhiều nên cây cứ phát triển thân lá, mình muốn hãm cũng khó giữ được” - ông Tình cho biết.

Để hạn chế cây phát triển thân lá quá mạnh và kích thích phân hóa mầm hoa, nhiều hộ dân phải áp dụng đồng thời nhiều biện pháp kỹ thuật như khoanh vỏ, xới đất, cày quanh gốc nhằm hạn chế sự phát triển của rễ tơ.

“Nhiều cây phải khoanh 2 – 3 lần, như cây này năm nay tôi phải khoanh đến hai lần” - ông Tình chia sẻ.

Nhờ được xử lý đúng kỹ thuật và chăm sóc theo quy trình VietGAP, vườn vải của gia đình ông Tình năm nay vẫn giữ được khoảng 80% sản lượng so với năm ngoái, trong bối cảnh nhiều diện tích xung quanh bị mất mùa nặng.

Theo các nhà vườn, kỹ thuật khoanh cây hiện là yếu tố quan trọng quyết định khả năng ra hoa, đậu quả của vải thiều. Nếu cây thiếu lá hoặc sinh trưởng yếu thì dù có khoanh cũng khó hình thành hoa và tỷ lệ đậu quả sẽ thấp.

Sản lượng giảm mạnh nhưng giá vải có thể tăng cao

Bà Trần Thị Thập - Chi Hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Lân Thịnh cho biết vụ vải năm 2026 tại địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết bất lợi khiến sản lượng giảm mạnh.

“Những hộ đạt sản lượng tốt năm nay đều là những hộ rất nhiệt tình, chăm bón đúng kỹ thuật nên quả sai, mã đẹp. Tuy nhiên, sản lượng chung chỉ đạt khoảng 30 - 40% so với mọi năm thôi” - bà Thập cho hay.

Theo bà Thập, dù mất mùa nhưng giá vải năm nay được dự báo khá cao do nguồn cung giảm mạnh.

“Năm nay thời tiết quá khắc nghiệt nên nhiều hộ thiệt thòi lắm. Nhiều hộ sản lượng chỉ đạt khoảng 30 - 40% so với mọi năm. Hiện, dù giá bán vải có cao nhưng hộ không có quả thì coi như mất cả vụ” - bà nói.

Ông Đỗ Đức Thắng ở thôn Lân Thịnh cho biết, gia đình ông có khoảng 2.000 m² vải, năm ngoái thu gần 10 tấn nhưng năm nay chỉ còn khoảng 3 – 4 tấn, tương đương 40% sản lượng.

Trong khi đó, giá bán hiện vẫn chưa ổn định do vải chưa chín rộ. Theo nhiều nhà vườn, thị trường đang xuất hiện mức giá dao động từ 40.000 – 80.000 đồng/kg tùy loại và khu vực.

“Tuy chưa có giá chính thức nhưng khả năng năm nay giá sẽ cao hơn năm ngoái vì sản lượng mất quá nhiều” - ông Định nhận định.

"Vườn vải đẹp" hướng tới xuất khẩu đi Mỹ, Nhật Bản

Giữa mùa vải thất thu, những vườn đạt chuẩn VietGAP đang trở thành “hàng hiếm” được doanh nghiệp, thương lái săn đón. Dù mất mùa, nhưng xã Phúc Hoà đã lựa chọn được 15 "vườn vải đẹp" nhờ sản xuất bài bản, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP.

“Tôi thấy vườn vải của hội viên Trần Văn Định đạt tiêu chuẩn rất tốt. Cây đẹp, quả đều, hàng trăm cây phát triển đồng đều, thể hiện kỹ thuật chăm sóc rất bài bản” - bà Thập nhận xét.

Được lựa chọn là "vườn vải đẹp", anh Nguyễn Văn Tình cho biết, năm nay gia đình anh bắt đầu áp dụng quy trình VietGAP, được xây dựng mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, trong đó có thị trường Mỹ.

Để xuất khẩu vào các thị trường lớn, khó tính, quả vải phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe: “Trước khi thu mua, doanh nghiệp phải lấy mẫu đi kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đạt thì họ mới mua, không phải cứ quả chín là bán được”.

Theo anh Tình, hiện nhiều thương lái và doanh nghiệp đã đến đặt vấn đề mua vải rồi, nhưng vải còn xanh nên chưa nhận lời, vẫn chờ giá tốt hơn.

“Mọi năm bán ngoài thị trường giá bấp bênh, có khi chênh lệnh nhau 5–7 giá chỉ trong vài phút, còn làm VietGAP thì giá ổn định hơn, bà con đỡ hoang mang” - anh Tình nói.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, đến nay toàn tỉnh đã bình chọn được 117 “vườn vải đẹp” với tổng diện tích 114,4 ha, sản lượng ước đạt 934,6 tấn. Các địa phương vẫn tiếp tục rà soát, lựa chọn thêm những vườn đủ tiêu chuẩn để trình UBND tỉnh công nhận.

Các “vườn vải đẹp” phải đáp ứng nhiều tiêu chí nghiêm ngặt như sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP hoặc GlobalGAP, có nhật ký chăm sóc, truy xuất nguồn gốc và đủ điều kiện phục vụ du lịch trải nghiệm.

Theo ngành nông nghiệp, việc xây dựng “vườn vải đẹp” không chỉ nâng cao chất lượng quả mà còn hướng tới phát triển du lịch, mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc.

Sau một mùa vải đầy biến động, người trồng vải ở Phúc Hòa kỳ vọng những “vườn vải đẹp” đạt chuẩn VietGAP sẽ giúp quả vải Bắc Ninh giữ được giá trị cao hơn, mở rộng đường vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản trong những năm tới.

Nguồn: Báo điện tử Dân Việt