Các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Australia và Singapore đang siết chặt thuế quan và khung pháp lý, buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chủ động thích ứng để giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh.

Mới đây, trong bản cập nhật thị trường Australia tháng 2/2026, Thương vụ Việt Nam tại Australia cho biết Bộ Ngân khố Australia đang lấy ý kiến công khai đối với dự thảo luật về “Hành vi thương mại không công bằng”.

Tính toán thận trọng trước các diễn biến mới

Dự thảo luật đưa ra nhiều thay đổi đáng kể nhằm bảo vệ người tiêu dùng. Doanh nghiệp sẽ phải công khai toàn bộ các loại phí giao dịch bắt buộc ngay từ đầu, thay vì bổ sung các khoản phí ẩn ở bước cuối của quá trình thanh toán trực tuyến.

Ngoài ra, doanh nghiệp sẽ phải cung cấp thông tin minh bạch trước khi người dùng đăng ký, gửi thông báo nhắc trước khi gia hạn tự động và bảo đảm quy trình hủy đăng ký diễn ra đơn giản. Dự thảo cũng cấm việc âm thầm sử dụng dữ liệu người tiêu dùng để cá nhân hóa giá bán và nghiêm cấm các thủ thuật gây áp lực giả tạo như đồng hồ đếm ngược giả hoặc thông điệp gây hiểu lầm kiểu “chỉ còn một phòng”. Vi phạm có thể bị phạt tới 50 triệu AUD đối với pháp nhân và 2,5 triệu AUD đối với cá nhân.

Trước các yêu cầu được đề xuất này, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần đặc biệt lưu ý khi kinh doanh tại Australia để tránh những rủi ro có thể phát sinh nếu dự thảo luật được thông qua và có hiệu lực.

Với kinh nghiệm dày dạn trong hoạt động thương mại giữa Việt Nam và Australia, ông Đỗ Văn Long, Tổng giám đốc Auschain PTY LTD, khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động tại Australia cần chuẩn bị kỹ cho những khác biệt về tiêu chuẩn sản phẩm, quy định pháp lý, thủ tục kiểm tra, văn hóa tiêu dùng và cách tiếp cận thị trường.

Ông cũng lưu ý rằng chi phí tuân thủ, yêu cầu vốn đầu tư ban đầu và thời gian cần thiết để thâm nhập thị trường Australia là những thách thức mà doanh nghiệp Việt Nam phải cân nhắc một cách thận trọng.

Dù Australia vẫn được xem là thị trường tương đối thuận lợi, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không nên chủ quan. Các quy định kiểm dịch nghiêm ngặt đối với thực phẩm cùng chi phí logistics cao, với thời gian vận chuyển từ 14 đến 18 ngày, vẫn là những rào cản đáng kể.

Để giảm thiểu rủi ro tại thị trường Australia, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam tăng cường hệ thống truy xuất nguồn gốc số và đạt được các chứng nhận quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Các chuyên gia quan sát cũng chỉ ra rằng so với Hoa Kỳ, Australia vẫn ổn định hơn, ít biến động chính trị hơn và có hệ thống pháp lý minh bạch, qua đó giúp giảm bớt rủi ro dài hạn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trong khi đó, các chính sách mới tại Hoa Kỳ tiếp tục đặt ra thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Đáng chú ý, chính sách thuế quan của Mỹ gần đây đã thay đổi sau phán quyết của Tòa án Tối cao về Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), đồng thời Nhà Trắng ban hành sắc lệnh mới áp thuế toàn cầu 15% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Trước những diễn biến này, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đặt câu hỏi liệu họ có còn phải tiếp tục nộp thuế theo IEEPA hay không.

Theo các chuyên gia, về mặt pháp lý, Chính phủ Hoa Kỳ phải ngừng thu các khoản thuế dựa trên IEEPA. Tuy nhiên trên thực tế, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) cần thêm thời gian để cập nhật hệ thống và ban hành hướng dẫn thực thi.

Vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ được khuyến nghị rằng trong khi chờ hướng dẫn chính thức, nếu hệ thống vẫn yêu cầu nộp thuế thì doanh nghiệp nên chấp hành để tránh bị xử phạt hành chính và gián đoạn thông quan.

Cần có chiến lược chủ động để bảo vệ lợi ích

Đồng thời, doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ nên rà soát các mã HS cụ thể để xác định hàng hóa của mình có thuộc diện được miễn trừ hay không. Các diễn biến gần đây đang tạo ra một bức tranh hai chiều: việc vô hiệu hóa thuế IEEPA giúp giảm bớt một số áp lực pháp lý, trong khi mức thuế toàn cầu 15% theo Mục 122 lại phát sinh thêm chi phí ngắn hạn.

Theo đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần đánh giá lại hợp đồng và điều khoản giá, kiểm tra phân loại HS cũng như điều kiện miễn trừ, theo dõi sát hướng dẫn từ CBP và chuẩn bị hồ sơ để yêu cầu hoàn thuế IEEPA nếu đủ điều kiện.

Các chuyên gia cho rằng chính sách của Hoa Kỳ vẫn đang ở giai đoạn chuyển tiếp và có thể còn phát sinh thêm tranh tụng. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam phải liên tục cập nhật thông tin để hạn chế rủi ro pháp lý và các chi phí bất ngờ.

Trên thực tế, rủi ro từ các chính sách mới của Mỹ đã bắt đầu bộc lộ, đặc biệt đối với cá ngừ Việt Nam. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong năm 2026 được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn và tăng trưởng chậm. Từ ngày 1/1/2026, Cơ quan Nghề cá thuộc NOAA yêu cầu các sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào Mỹ phải có Chứng nhận Được phép nhập khẩu (COA) để chứng minh rằng thành phần loài, phương thức khai thác và địa điểm khai thác không thuộc diện bị hạn chế nhập khẩu theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển (MMPA).

“Điều này có thể làm tăng nguy cơ chậm trễ thông quan hoặc đứt gãy đơn hàng nếu quy trình hồ sơ và xác minh không được đồng bộ tốt. Bên cạnh đó, mức thuế đối ứng cao mà Hoa Kỳ áp lên Việt Nam cũng đang khiến sản phẩm cá ngừ Việt Nam khó cạnh tranh hơn với các đối thủ như Thái Lan, Ecuador và Indonesia”, VASEP cho biết.

Ngoài những thay đổi chính sách tại Australia và Hoa Kỳ, Chính phủ Singapore trong tháng 2/2026 cũng đã đưa ra một loạt điều chỉnh về chính sách thuế, tác động đến khu vực doanh nghiệp nói chung và hai nhóm hàng cụ thể là ô tô và thuốc lá.

Trước tình hình này, Thương vụ Việt Nam tại Singapore khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất và xuất khẩu ô tô, linh kiện ô tô cũng như các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu thuốc lá cần theo dõi sát các chính sách mới của Singapore để có phản ứng kịp thời khi kinh doanh tại thị trường này.

Bên cạnh đó, theo ông Cao Xuân Thắng, Tham tán thương mại Việt Nam tại Singapore, doanh nghiệp xuất khẩu cần được hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi theo ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Khi Singapore đặc biệt coi trọng ESG và các sản phẩm bền vững, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có lợi thế cạnh tranh nếu hàng hóa đáp ứng được các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Tựu trung lại, hàng Việt khi vào các thị trường nước ngoài cần được quản trị trên cơ sở theo dõi sát những chính sách mới và đang thay đổi, trong bối cảnh các thị trường lớn liên tục siết chặt điều chỉnh pháp lý. Doanh nghiệp xuất khẩu cần phản ứng nhanh bằng các chiến lược chủ động để bảo vệ lợi ích thương mại và giảm thiểu rủi ro phát sinh.

Nguồn: Vnbusiness