Từng mang về gần 1,3 tỷ USD mỗi năm, thanh long Việt Nam nay có thời điểm chỉ được mua với giá 1.000-3.000 đồng/kg. Khi thị trường lớn nhất cũng tăng sản xuất, lợi thế của loại quả này đang thay đổi.

Hơn một tuần qua, nhiều nhà vườn trồng thanh long tại miền Tây và Lâm Đồng (khu vực Bình Thuận cũ), đứng trước một vụ thu hoạch khó khăn khi giá bán giảm mạnh.

Giá thanh long chạm đáy

Ông Trần Đình Trung - Giám đốc HTX Thanh long Thuận Tiến, xã Hàm Liêm, tỉnh Lâm Đồng - cho biết thanh long loại đẹp hiện chỉ được thương lái thu mua khoảng 2.000-3.000 đồng/kg. Những quả có lỗi nhẹ chỉ còn khoảng 1.000 đồng/kg. Đáng chú ý, có thời điểm "hàng dạt" không đáp ứng yêu cầu của thương lái gần như không có người mua.

Tại các vùng trồng thuộc Long An, Tiền Giang cũ, tình hình cũng không khả quan hơn. Giá mua xô - giá thương lái trả để mua toàn bộ lô hàng không phân loại - tại vườn phổ biến khoảng 3.000-6.000 đồng/kg.

Nếu phân loại, thanh long đẹp có giá khoảng 5.000-7.000 đồng/kg, trong khi hàng dạt chỉ khoảng 1.000 đồng/kg. Một số loại không có đầu ra do các cơ sở thu mua làm nguyên liệu đang quá tải nguồn cung.

Trong bối cảnh chi phí phân bón, điện chong đèn, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công và vận chuyển vẫn phải chi trả, mức giá vài nghìn đồng mỗi kg khiến bài toán hiệu quả kinh tế của nhiều nhà vườn trở nên khó khăn.

Trao đổi với Dân trí, ông Nguyễn Khắc Huy - Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Phát Fruit (Tây Ninh) - cho rằng giá thanh long giảm sâu trong mùa thuận không phải hiện tượng mới. Tình trạng này đã lặp lại trong nhiều năm gần đây, khi nguồn cung trong nước tăng mạnh đúng thời điểm thanh long tại Trung Quốc cũng bước vào vụ thu hoạch.

“Khi cùng lúc có lượng hàng lớn đưa ra thị trường, giá chịu áp lực giảm là điều khó tránh khỏi”, ông Huy nói.

Thị trường lớn nhất không còn thiếu thanh long

Trong nhiều năm, một trong những lợi thế lớn nhất của thanh long Việt Nam là khả năng sản xuất với quy mô lớn, kết hợp kỹ thuật chong đèn để điều khiển cây ra hoa ngoài vụ tự nhiên.

Lợi thế này từng giúp Việt Nam cung cấp thanh long gần như quanh năm, đặc biệt vào những thời điểm nguồn cung tại Trung Quốc hạn chế. Nhưng bức tranh đang thay đổi.

Theo ông Nguyễn Khắc Huy, thanh long không còn là sản phẩm mà Việt Nam có lợi thế vượt trội như hơn một thập kỷ trước. Trung Quốc cùng nhiều quốc gia khác đã mở rộng diện tích trồng loại cây này.

Tại Trung Quốc, thanh long được phát triển ở Quảng Tây, Quảng Đông, Vân Nam, Hải Nam và một số khu vực có điều kiện khí hậu phù hợp. Đáng chú ý, thời gian thu hoạch tại đây kéo dài qua nhiều tháng và trùng với phần lớn vụ thuận của Việt Nam.

Điều này có nghĩa là trong những tháng cao điểm thu hoạch, thanh long Việt Nam không chỉ phải giải quyết lượng cung lớn trong nước mà còn cạnh tranh với sản phẩm được trồng ngay tại thị trường nhập khẩu quan trọng nhất.

Trong khi đó, Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ và một số quốc gia tại Mỹ Latinh cũng đang phát triển thanh long. Lợi thế từng giúp thanh long Việt Nam mở rộng nhanh trên thị trường quốc tế vì thế không còn nguyên vẹn.

Từ 1,3 tỷ USD xuống dưới 500 triệu USD

Sự thay đổi của thị trường thể hiện ngày càng rõ qua kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu của Cục Hải quan, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thanh long đạt 288,7 triệu USD. Riêng tháng 6, kim ngạch xuất khẩu thanh long ước đạt 24,8 triệu USD, giảm 43,4% so với tháng trước và giảm 3,6% so với cùng kỳ năm trước.

Trước đó, năm 2025, xuất khẩu thanh long chỉ đạt gần 500 triệu USD, xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ. Con số này tạo ra sự tương phản lớn nếu nhìn lại giai đoạn 2014-2018, khi thanh long từng là mặt hàng dẫn đầu xuất khẩu trái cây Việt Nam.

Năm 2018, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt khoảng 1,3 tỷ USD, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị xuất khẩu trái cây cả nước. Ở thời kỳ đó, thanh long Việt Nam không chỉ được tiêu thụ với khối lượng lớn tại Trung Quốc mà còn lần lượt vào những thị trường có yêu cầu cao như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, vị trí dẫn đầu của thanh long đã được thay thế bởi các loại trái cây khác, đáng chú ý nhất là sầu riêng.

Trung Quốc hiện vẫn là điểm đến lớn nhất của thanh long Việt Nam, chiếm hơn 62% tổng giá trị xuất khẩu trong năm 2025. Tuy nhiên, khi sản lượng nội địa của nước này gia tăng, dư địa cho thanh long nhập khẩu không còn rộng như trước.

Điều đó khiến biến động giá trong nước không đơn thuần phản ánh một vụ thu hoạch dư cung, mà còn cho thấy thị trường tiêu thụ chính của ngành thanh long đang thay đổi.

Thanh long 25.000 đồng/kg vẫn có người mua

Dù thị trường đại trà gặp khó, một bức tranh khác xuất hiện với những lô thanh long đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường có yêu cầu cao.

Tại HTX Thanh long Thuận Tiến, thanh long đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản được thu mua với giá hơn 20.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần mức giá của sản phẩm bán đại trà trong chính vụ. Công ty Hoàng Phát Fruit cũng đang thu mua thanh long đáp ứng yêu cầu của khách hàng Nhật Bản với giá khoảng 25.000 đồng/kg tại vườn.

Khoảng cách từ vài nghìn đồng đến hơn 20.000 đồng mỗi kg cho thấy giá trị của thanh long ngày càng phụ thuộc vào chất lượng, tiêu chuẩn và thị trường mà sản phẩm có khả năng tiếp cận.

Tuy nhiên, các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia hay Mỹ hiện chưa có quy mô đủ lớn để hấp thụ lượng thanh long tương đương Trung Quốc. Do đó, theo các doanh nghiệp, việc mở thêm thị trường chỉ là một phần của bài toán.

Ông Huy cho rằng Việt Nam vẫn còn lợi thế ở một số thời điểm nghịch vụ, đặc biệt từ cuối năm, khi điều kiện thời tiết tại những vùng trồng thanh long của Trung Quốc kém thuận lợi hơn.

Thay vì cạnh tranh trực diện vào thời điểm nguồn cung cả hai nước cùng tăng mạnh, việc tổ chức mùa vụ để đưa sản phẩm ra thị trường vào những khoảng thời gian thiếu hàng có thể giúp cải thiện giá.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đang tìm cách tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng thông qua các bếp ăn, đầu bếp và những người có ảnh hưởng trong lĩnh vực ẩm thực, thay vì chỉ phụ thuộc vào các kênh bán buôn truyền thống.

Công nghệ sản xuất cũng bắt đầu được chú trọng. Doanh nghiệp của ông Huy đang đầu tư hệ thống nhà kính nhằm kiểm soát tốt hơn điều kiện canh tác, hạn chế sâu bệnh và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Dù vậy, những thay đổi ở từng doanh nghiệp hay hợp tác xã khó có thể giải quyết ngay bài toán của một ngành hàng có sản lượng hơn một triệu tấn mỗi năm.

Từ mức giá vài nghìn đồng/kg hiện nay nhìn lại thời kỳ xuất khẩu 1,3 tỷ USD, vấn đề của thanh long Việt Nam vì thế không chỉ là làm thế nào bán hết một vụ trái cây.

Câu hỏi lớn hơn là vì sao một ngành hàng từng có lợi thế rất lớn về sản lượng, mùa vụ và thị trường lại dần đánh mất vị thế ấy - và những điểm yếu nào đã tích tụ trong chính giai đoạn thanh long phát triển mạnh nhất.

Nguồn: Báo điện tử Dân trí