Dịch bệnh, áp lực cạnh tranh và yêu cầu thị trường buộc doanh nghiệp xuất khẩu chuối thay đổi cách sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng chất vùng trồng để giữ đà xuất khẩu.

Áp lực vùng trồng

Tháng 4/2026, tại vùng trồng chuối Cavendish của Công ty CP Đầu tư Union Trading ở phường Bình Long, TP. Đồng Nai, nhiều diện tích chuối xuất hiện tình trạng vàng lá, héo rũ, suy giảm năng suất. Kết quả khảo sát kỹ thuật cho thấy vườn chuối đã nhiễm các loại nấm bệnh nguy hiểm như Fusarium (Panama), Phytophthora; đất canh tác bị chua nặng, hệ vi sinh suy giảm sau thời gian dài thâm canh.

Đáng lo hơn, theo đánh giá kỹ thuật, một số mầm bệnh có thể tồn tại trong đất nhiều năm, tiếp tục lây lan qua nguồn nước tưới và tàn dư thực vật nếu không được xử lý đồng bộ.

Ông Lữ Trọng Kiên, Giám đốc điều hành Công ty CP Đầu tư Union Trading cho biết, doanh nghiệp hiện xuất khẩu chuối sang nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Trung Quốc, Kuwait và một số nước Trung Đông.

Theo ông Kiên, áp lực hiện nay của doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc duy trì sản lượng mà còn phải bảo đảm chất lượng đồng đều, kiểm soát dịch bệnh và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu.

“Trước đây doanh nghiệp tập trung mở rộng diện tích và tăng năng suất. Nhưng hiện nay, nếu vùng trồng không kiểm soát được dịch bệnh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hay chất lượng không đồng đều thì rất khó giữ thị trường xuất khẩu”, ông Kiên nói.

Câu chuyện tại farm chuối cũng là áp lực chung của ngành chuối xuất khẩu. Khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững, việc duy trì những vùng trồng ổn định, an toàn dịch bệnh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp.

Theo số liệu của Hiệp hội rau quả Việt Nam, trong tháng 4/2026, xuất khẩu chuối của Việt Nam đạt 47,24 triệu USD, tăng nhẹ 0,6% so với tháng trước và tăng 0,6% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 151,21 triệu USD. Chuối tiếp tục nằm trong top 6 mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. 

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, ngành chuối đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, trong đó công nghệ và tiêu chuẩn sản xuất sẽ quyết định khả năng giữ thị trường. “Khách hàng quốc tế hiện không chỉ quan tâm giá bán mà còn quan tâm quy trình sản xuất có bền vững hay không, vùng trồng có đáp ứng tiêu chuẩn xanh hay không”, ông Nguyên nhận định.

Tăng tốc công nghệ

Trước sức ép từ dịch bệnh, chi phí sản xuất gia tăng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu, bài toán của doanh nghiệp chuối hiện không còn nằm ở việc tăng sản lượng bằng mọi giá mà chuyển sang nâng cao hiệu quả sản xuất trên cùng đơn vị diện tích.

Theo các chuyên gia, nếu như trước đây trọng tâm đầu tư chủ yếu là mở rộng vùng trồng thì hiện nay xu hướng đang dịch chuyển sang quản lý sức khỏe đất, kiểm soát dịch bệnh, tiết kiệm đầu vào và nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua ứng dụng công nghệ.

Ông Nguyễn Hữu Trí, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Nông sản Thực phẩm Trí Việt cho rằng, nhiều vùng trồng hiện nay đang đối mặt với tình trạng đất suy thoái do lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài.

“Khi đất suy yếu, hệ vi sinh mất cân bằng thì cây rất dễ nhiễm bệnh. Muốn phát triển bền vững phải phục hồi hệ sinh thái canh tác thay vì phụ thuộc quá nhiều vào hóa chất”, ông Trí nói.

Theo ông Trí, nhiều doanh nghiệp hiện đã bắt đầu chuyển sang các giải pháp canh tác sinh học, quản lý dinh dưỡng chính xác, cải thiện chất lượng đất và nguồn nước nhằm giảm phụ thuộc vào hóa chất, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu.

Không chỉ ở khâu canh tác, công nghệ cũng đang được đưa vào nhiều mắt xích khác của chuỗi giá trị. Nhiều doanh nghiệp đầu tư hệ thống tưới tự động, cảm biến theo dõi độ ẩm đất, quản lý dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng và ứng dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch nhằm kéo dài thời gian vận chuyển, giảm hao hụt và duy trì chất lượng sản phẩm khi xuất khẩu.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, ngành chuối hiện đang chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao hiệu quả sản xuất trên cùng đơn vị diện tích thông qua ứng dụng công nghệ và quản lý vùng trồng.

“Các nước xuất khẩu chuối lớn trên thế giới đều đầu tư rất mạnh cho công nghệ sản xuất, từ giống, quản lý dịch bệnh đến bảo quản sau thu hoạch. Đây cũng là hướng đi mà doanh nghiệp Việt Nam cần theo đuổi nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh”, ông Nguyên nhận định.

Theo ông Nguyên, trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng năng suất mà còn góp phần ổn định chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro trong sản xuất và gia tăng giá trị xuất khẩu.

“Lợi thế của doanh nghiệp trong thời gian tới sẽ không nằm ở việc có bao nhiêu hecta đất, mà ở khả năng quản lý vùng trồng, duy trì chất lượng đồng đều và xây dựng được chuỗi sản xuất đạt chuẩn”, ông Nguyên nói.

Bệnh héo rũ Panama do nấm Fusarium gây ra được xem là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với ngành chuối toàn cầu. Loại nấm này có thể tồn tại trong đất nhiều năm, lây lan qua nước tưới, đất canh tác và vật liệu sản xuất, khiến việc xử lý gặp nhiều khó khăn.

Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường