Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cho biết từ ngày 2/3, cước vận tải biển tăng thêm từ 2.000 đến 4.000 USD cho mỗi container. Đồng thời, nhiều tuyến vận chuyển đến Trung Đông, Biển Đỏ và phía đông Địa Trung Hải cũng tạm thời ngừng nhận booking.

Các hãng tàu điều chỉnh lịch trình

Tại Việt Nam, hãng tàu Đài Loan Wan Hai ngày 2/3 đã phát đi thông báo khẩn về việc dừng cung cấp dịch vụ đến khu vực Trung Đông, Biển Đỏ và đông Địa Trung Hải, bao gồm cả Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.

Hãng cho biết xung đột kéo dài tại Trung Đông là nguyên nhân chính khiến toàn bộ booking đến ba khu vực này bị tạm ngừng. Thông báo có hiệu lực ngay lập tức và kéo dài cho đến khi có cập nhật mới. Đồng thời, Wan Hai tăng mạnh phụ phí cước biển, với mức cao nhất lên tới 4.000 USD/container.

Trao đổi với Thanh Niên, đại diện truyền thông khu vực châu Á của Maersk cho biết các hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz đã được điều chỉnh ngay sau khi xung đột bùng phát. Do tình hình an ninh tại Trung Đông xấu đi sau khi căng thẳng quân sự leo thang, Maersk đã tạm dừng các chuyến tàu đi qua kênh đào Suez và eo biển Bab el-Mandeb cho đến khi có thông báo mới.

Toàn bộ tàu hoạt động trên các tuyến từ hành lang Trung Đông - Ấn Độ đi Địa Trung Hải và từ hành lang Trung Đông - Ấn Độ đến bờ Đông Hoa Kỳ sẽ được chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng.

“An toàn của thuyền viên, tàu và hàng hóa của khách hàng luôn là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến và thực hiện mọi biện pháp cần thiết trong khi cố gắng giảm thiểu gián đoạn đối với chuỗi cung ứng của khách hàng. Chúng tôi sẽ cập nhật thường xuyên khi tình hình thay đổi. Khi điều kiện ổn định và an ninh cho phép, chúng tôi sẽ ưu tiên khôi phục việc trung chuyển qua kênh đào Suez, vốn vẫn là tuyến đường nhanh nhất, bền vững nhất và hiệu quả nhất để phục vụ khách hàng”, đại diện Maersk cho biết.

Tương tự, phần lớn các tập đoàn vận tải biển lớn trên thế giới như Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC cũng đồng loạt thông báo tạm ngừng nhận hàng tại một số cảng vùng Vịnh, áp thêm phụ phí rủi ro chiến tranh và siết chặt việc nhận booking container lạnh.

Việc đổi tuyến hành trình khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 7-14 ngày tùy tuyến. Trong khi đó, thị trường bảo hiểm hàng hải cũng phản ứng mạnh. Một số đơn vị bảo hiểm trách nhiệm chủ tàu và bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã thông báo hủy hoặc hạn chế phạm vi bảo hiểm đối với tàu hoạt động tại Iran và Vịnh Ba Tư, với điều kiện mới có hiệu lực chỉ sau 72 giờ kể từ khi thông báo.

Tổ chức Hàng hải quốc tế cũng đã kêu gọi các hãng tàu thận trọng tối đa và, nếu có thể, tránh đi qua khu vực này cho đến khi điều kiện an ninh được cải thiện.

Tác động tức thì đến xuất khẩu của Việt Nam

Diễn biến này ngay lập tức ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là ngành thủy sản - nhóm hàng được vận chuyển đến hàng trăm thị trường trên thế giới.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết khi bảo hiểm rủi ro chiến tranh bị hủy hoặc phí tăng vọt, nhiều tàu thương mại sẽ không thể hoạt động nếu không mua bảo hiểm mới với chi phí cao hơn rất nhiều.

Đối với ngành thủy sản, ngay cả những lô hàng không đi trực tiếp qua vùng xung đột vẫn có thể chịu chi phí tăng nếu tàu trong chuỗi vận chuyển có ghé các cảng nằm trong khu vực bị xếp loại chiến sự. Chuỗi vận chuyển lạnh phục vụ thủy sản đặc biệt nhạy cảm vì các sản phẩm này đòi hỏi nhiệt độ ổn định nghiêm ngặt và thời gian giao hàng chính xác.

Khi một số không phận bị hạn chế và lịch bay bị gián đoạn, nguồn cung thủy sản tươi sống vận chuyển bằng đường hàng không có thể thiếu hụt chỉ sau vài ngày. Nhà nhập khẩu có thể chuyển sang hàng đông lạnh, nhưng kênh này cũng gặp khó do booking container lạnh bị hạn chế hoặc tạm ngừng. Chi phí lưu kho và lưu bãi tăng mạnh, trong khi thời gian lưu trữ kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ suy giảm chất lượng sản phẩm.

“Nếu xung đột kéo dài, việc phải đổi tuyến vận chuyển có thể trở thành trạng thái bình thường mới. Phí bảo hiểm sẽ tiếp tục ở mức cao, phụ phí rủi ro chiến tranh vẫn duy trì và công suất container lạnh vào khu vực Vùng Vịnh sẽ còn hạn chế. Trong kịch bản đó, chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể neo cao trong nhiều tháng và kéo theo biến động giá ở các thị trường liên quan”, bà Hằng nhận định.

Ngành cà phê và trái cây cũng đối mặt bất định

Dù xung đột tập trung tại Trung Đông, hoạt động xuất khẩu sang châu Âu cũng đã bị ảnh hưởng. Tối 2/3 (giờ Việt Nam), sàn giao dịch cà phê London mở phiên giao dịch đầu tiên của tháng 3 với mức tăng giá mạnh.

Kết thúc phiên, giá cà phê robusta giao tháng 5/2026 tăng 148 USD/tấn, lên mức 3.772 USD/tấn. Tương tự, giá arabica tăng 80 USD/tấn, đạt 6.270 USD/tấn.

Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Vĩnh Hiệp - một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn của Việt Nam - cho rằng diễn biến giá này phản ánh cách thị trường hàng hóa phản ứng với căng thẳng địa chính trị hiện nay. Nếu tình hình kéo dài, giá hàng hóa có thể tiếp tục tăng và xuất khẩu cà phê của Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng.

“Hiện nay, các tuyến vận tải biển từ Việt Nam sang châu Âu chưa bị gián đoạn quá lớn. Tuy nhiên, nếu căng thẳng quân sự lan rộng, cuộc khủng hoảng Biển Đỏ từng xảy ra cách đây hai năm có thể lặp lại, và điều đó sẽ tác động rất mạnh vì châu Âu là thị trường trọng điểm của cà phê Việt Nam”, ông nói.

Châu Âu và Trung Đông cũng là những khu vực gần đây nổi lên như các thị trường đang mở rộng đối với rau quả Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang châu Âu vượt 477 triệu USD, cao gấp 3 lần năm 2021. Tăng trưởng này đã góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và từng bước giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn.

Ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận (Lâm Đồng), cho biết khi xung đột xảy ra, xuất khẩu sang châu Âu gặp nhiều khó khăn. Nhiều chuyến bay bị hủy khiến cước hàng không tăng tới 1,5 USD/kg, từ mức 4 USD lên 5,5 USD/kg.

Chi phí vận chuyển tăng làm giá bán đội lên, khiến hàng Việt Nam giảm sức cạnh tranh về giá so với hàng từ các quốc gia khác. Nếu căng thẳng kéo dài, nguồn cung rau quả của Việt Nam sang EU có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Trong khoảng 3-4 năm trở lại đây, doanh nghiệp Việt Nam cũng tích cực mở rộng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông, nơi từng được đánh giá có triển vọng tăng trưởng tốt. Tuy nhiên, khi căng thẳng bùng phát, các tuyến vận chuyển đến Trung Đông bị tạm ngưng, khiến hàng hóa đi khu vực này bị đình trệ. Doanh nghiệp hiện đang theo dõi sát diễn biến và tìm giải pháp thay thế cho các lô hàng đang chờ xuất.

Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Phát triển Thương mại Sản xuất Sadaco, cho biết một số lô hàng dự kiến xuất đi đầu tuần đã phải dừng lại sau khi hãng tàu thông báo tạm dừng dịch vụ. Một số đối tác yêu cầu lùi lịch giao hàng, trong khi một số khách đang trên đường sang Việt Nam làm việc cũng bị mắc kẹt tại Dubai.

“Có rất nhiều tình huống phát sinh và thách thức mà chúng ta không thể lường hết. Cá nhân tôi chỉ mong căng thẳng hiện nay sớm được hạ nhiệt hoặc ổn định trở lại, bởi nếu không, nó sẽ tạo ra thách thức rất lớn đối với thương mại và hoạt động kinh tế toàn cầu”, ông nói.

Nguồn: Báo Thanh Niên