Từ chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát chất lượng đến xây dựng chuỗi liên kết, Đồng Tháp đang từng bước nâng tầm ngành hàng xoài, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát chất lượng

Sau quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xoài ngày càng khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng cây ăn trái chủ lực của Đồng Tháp. Với diện tích khoảng 17.300 ha, sản lượng trên 185.000 tấn/năm, vùng xoài của tỉnh không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước mà còn phát triển xuất khẩu khá lớn.

Xoài Đồng Tháp hiện có ba giống chủ lực là xoài Hòa Lộc, xoài cát Chu Cao Lãnh và xoài tượng da xanh, tập trung tại các vùng chuyên canh như phường Cao Lãnh, xã An Hữu, xã Thanh Hưng và Cao Lãnh... Sản phẩm đã được tiêu thụ qua nhiều kênh, từ chợ truyền thống, chợ đầu mối đến hệ thống phân phối hiện đại, nhà máy chế biến và thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, để nâng sức cạnh tranh, vấn đề quan trọng không còn chỉ là mở rộng diện tích mà phải tổ chức lại sản xuất theo hướng chuẩn hóa, kiểm soát chặt chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu.

Theo ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, ngành nông nghiệp đang hướng dẫn nhà vườn áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như VietGAP, GlobalGAP, sản xuất an toàn thực phẩm. Đồng thời ứng dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm giảm chi phí, nâng chất lượng và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Đến nay, Đồng Tháp có 10.030,17 ha xoài đăng ký mã số vùng trồng với 353 mã số. Hàng trăm cơ sở đóng gói, sơ chế và chế biến được cấp mã số phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Đây được xem là nền tảng quan trọng để kiểm soát nguồn nguyên liệu, truy xuất xuất xứ và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Tại nhiều vùng chuyên canh, nông dân đã tham gia HTX, tổ hợp tác, phối hợp với doanh nghiệp xuất khẩu để thực hiện truy xuất nguồn gốc, tuân thủ quy trình sản xuất và kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhiều nhà vườn cũng từng bước sử dụng phân hữu cơ, bao trái, giảm sử dụng thuốc BVTV và áp dụng kỹ thuật xử lý ra hoa rải vụ, giúp nguồn cung xoài được duy trì gần như quanh năm.

Cùng với mã số vùng trồng, Đồng Tháp chú trọng phát triển tài sản trí tuệ và thương hiệu cho sản phẩm. Năm 2019, Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký Chỉ dẫn địa lý “Cao Lãnh” cho sản phẩm xoài cát Chu và xoài cát tại khu vực địa lý các vùng xoài trên địa bàn phường Cao Lãnh cùng một số khu vực lân cận.

Việc quản lý và phát triển Chỉ dẫn địa lý “Cao Lãnh” gắn với kiểm soát chất lượng, mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu tiếp tục được triển khai trong Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030. Thương hiệu xoài Cao Lãnh cũng từng bước hiện diện tại các hệ thống phân phối hiện đại như Co.opmart, Big C, MM Mega Market, Vinmart…

Liên kết để mở rộng thị trường

Chuẩn hóa vùng trồng là điều kiện cần, nhưng để ngành hàng xoài phát triển bền vững, Đồng Tháp còn phải giải bài toán liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng duy trì chất lượng, sản lượng ổn định và đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.

Tại xã Mỹ Thọ, ông Đoàn Thanh Hiền là một trong những nông dân từng bước thay đổi phương thức canh tác. Từ sản xuất truyền thống, ông chuyển sang VietGAP, GlobalGAP và gần đây thử nghiệm sản xuất theo hướng hữu cơ dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học và ngành chuyên môn.

Theo ông Hiền, thay đổi phương thức sản xuất không đơn thuần là thay đổi phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật mà là thay đổi cách nhìn về cả khu vườn. Phân bón hóa học được hạn chế, sản phẩm phòng trừ sâu bệnh chủ yếu có nguồn gốc sinh học, thảo mộc; đồng thời nuôi ong trong vườn để hỗ trợ thụ phấn tự nhiên.

“Làm theo hướng hữu cơ, năng suất hay mẫu mã có lúc không bằng cách sản xuất trước đây, nhưng chất lượng xoài ngon hơn. Điều tôi thấy rõ nhất là đất khỏe hơn, cây khỏe hơn và người trực tiếp sản xuất như tôi cũng an toàn hơn. Làm nông nghiệp bây giờ không thể chỉ nhìn vào sản lượng, mà phải nghĩ đến chất lượng và sự bền vững lâu dài”, ông Hiền chia sẻ.

Không chỉ xuất khẩu xoài tươi, Đồng Tháp cũng đang mở rộng hướng chế biến để nâng giá trị sản phẩm. Tại vùng xoài của phường Cao Lãnh, Công ty chế biến nông sản Tuấn Đạt đã phát triển sản phẩm xoài sấy dẻo.

Ông Phạm Võ Chí Thông, Giám đốc sản xuất chi nhánh công ty - Công ty chế biến nông sản Tuấn Đạt, cho biết: hiện công ty thu mua bình quân 20-30 tấn xoài/ngày, chủ yếu là xoài cát Chu và xoài Hòa Lộc. Vào chính vụ, xoài được cấp đông để chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ đơn hàng quanh năm.

Sản phẩm xoài sấy dẻo của doanh nghiệp hiện được tiêu thụ tại Trung Quốc, Nga, Nhật Bản và thị trường nội địa thông qua các kênh siêu thị, bán lẻ, kinh doanh trực tuyến. Việc phát triển sản phẩm chế biến không chỉ mở thêm đầu ra cho trái xoài mà còn giúp tận dụng nguồn nguyên liệu không đạt yêu cầu về mẫu mã để xuất khẩu tươi.

Ông Phan Quốc Nam, Giám đốc kinh doanh Công ty TNHH Long Uyên, doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản, trái cây đông lạnh ở Đồng Tháp cho biết, công ty đã có 6 năm thu mua xoài để xuất khẩu sang các thị trường phát triển. Trong đó, xoài cát Chu được người tiêu dùng quốc tế ưa chuộng.

Xoài xuất khẩu hiện có hai hướng chính là trái tươi và nguyên liệu phục vụ chế biến. Xoài tươi đòi hỏi chất lượng cao, đặc biệt phải kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Với xoài chế biến, yêu cầu về hình thức thấp hơn nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn thực phẩm, sử dụng và cách ly thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định.

Doanh nghiệp đã phối hợp với nhà vườn xây dựng vùng nguyên liệu, hướng dẫn sản xuất đúng quy trình nhằm tạo ra sản phẩm đồng đều, chất lượng. Tuy nhiên, việc hình thành vùng nguyên liệu ổn định vẫn gặp khó do sản lượng liên kết còn thấp, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của doanh nghiệp.

Hiện xoài Đồng Tháp đã tiếp cận nhiều thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Canada, Australia, New Zealand, Hà Lan và Hàn Quốc. Cùng với xuất khẩu tươi, hoạt động chế biến và kinh doanh trên nền tảng số đang mở thêm những kênh tiêu thụ mới.

Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường