EU và Vương quốc Anh (UK) là những thị trường quan trọng nhưng thường xuyên cập nhật biện pháp SPS. Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động cập nhật và thích ứng kịp thời.

Chủ động cập nhật, thích ứng

Ngày 24/7, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND TP.HCM đã tổ chức Hội nghị “Cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (UKVFTA)”.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết, EU và Vương quốc Anh hiện là những thị trường xuất khẩu quan trọng đối với nhiều mặt hàng nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt 9,28 tỷ USD, chiếm 13,1% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành và xếp thứ ba sau Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, các quy định về SPS, giới hạn dư lượng tối đa (MRL), kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật và các yêu cầu mới như Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) đang liên tục được cập nhật, đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động theo dõi, thích ứng và tuân thủ để duy trì và mở rộng thị trường.

Theo TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, 2 thị trường EU và UK liên tục cập nhật biện pháp SPS. Các thay đổi tập trung vào MRL, dư lượng thuốc thú y, chất ô nhiễm, vi sinh vật, phụ gia, kiểm dịch, chứng thư, truy xuất nguồn gốc và tần suất kiểm tra.

Đặc biệt, EU và UK có xu hướng kiểm soát theo chuỗi,  toàn bộ quá trình sản xuất, sơ chế, chế biến, đóng gói, bảo quản và lưu thông hàng hóa. Nếu doanh nghiệp không chủ động cập nhật kịp thời có thể dẫn đến cảnh báo, kiểm tra tăng cường, trả về, tiêu hủy hoặc tăng chi phí tuân thủ.

Chính vì vậy, theo TS Ngô Xuân Nam, SPS không còn là thủ tục cuối cùng, mà là yêu cầu quản trị xuyên suốt chuỗi xuất khẩu.

Ông Ngô Hồng Phong nhấn mạnh "trong bối cảnh thị trường Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh thường xuyên có những thay đổi quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bao bì, chuyển đổi số và phát triển bền vững, yêu cầu các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và người sản xuất phải chủ động thích ứng, chuyển mạnh từ tư duy đáp ứng yêu cầu sang tư duy chủ động tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế ngay từ khâu sản xuất, chế biến và tổ chức chuỗi cung ứng".

Ông Hồ Trúc Thanh, PGĐ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM khẳng định "Các quy định về kiểm dịch động, thực vật và an toàn thực phẩm (SPS) cần được nhìn nhận không chỉ là yêu cầu bắt buộc của thị trường nhập khẩu, mà còn là động lực để nâng cao năng lực quản trị quốc gia, chuẩn hóa sản xuất và xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế".

Bà Đào Thu Vinh, Giám đốc điều hành CropLife Việt Nam, chia sẻ, để đáp ứng các biện pháp SPS của EU và UK, việc tuân thủ cần đảm bảo ngay trên đồng ruộng, bởi chi phí cho việc tuân thủ thấp hơn nhiều so với chi phí khắc phục khi bị cảnh báo tại cửa khẩu.

Một số thông báo mới đáng lưu ý từ EU và UK

TS Ngô Xuân Nam cho biết, trong nửa đầu năm 2026, EU đã có 74 thông báo dự thảo và thông báo có hiệu lực về biện pháp SPS, còn UK là 15 thông báo. Trong đó, đã có những thông báo đáng chú ý về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật, dự kiến được thông qua và áp dụng trong thời tới.

Cụ thể, EU thông báo G/SPS/N/EU/959 dự thảo sửa đổi các Phụ lục II, III và V của Quy định (EC) số 396/2005, dự kiến thông qua ngày 1/2/2027, công bố ngày 1/3/2027, áp dụng từ tháng 9/2027. Trong thông báo này, EU dự kiến siết MRL đối với 8 hoạt chất, trong đó, 4 hoạt chất đang có trong danh mục được phép sử dụng ở Việt Nam là azocyclotin, chlorfenapyr, fenpropathrin và profenofos. Mức MRL đối với 4 hoạt chất này mà EU dự kiến áp dụng đều thấp hơn nhiều so với quy định của Việt Nam.

Chẳng hạn, với hoạt chất profenofos, MRL theo quy định của Việt Nam đối với một số sản phẩm như sau: cà chua 10 mg/kg; xoài 0,2 mg/kg; hạt bông 3 mg/kg; trà 0,5 mg/kg. Trong khi đó, EU dự kiến áp dụng MRL khoảng 0,01-0,05 mg/kg ở một số sản phẩm tương ứng.

Thông báo G/SPS/N/EU/943 dự thảo của EU điều chỉnh MRL đối với imazalil,mandipropamid, propaquizafop, quizalofop-P-ethyl, quizalofop-P-tefuryl và carbofuran. Thông báo dự kiến được thông qua ngày 29/1/2027, được công bố ngày 1/3/2027 và có hiệu lực từ tháng 9/2027.

Trong 6 hoạt chất được nhắc tới trong thông báo G/SPS/N/EU/943, quizalofop-P-ethyl và quizalofop-P-tefuryl vẫn đang được phép sử dụng tại Việt Nam, tuy nhiên Thông tư 50/2016/TT-BYT của Bộ Y tế lại chưa quy định MRL đối với nhóm hoạt chất này, do đó, phải đối chiếu từng sản phẩm với EU. Đồng thời, cần rà soát riêng MRL của imazalil, mandipropamid, propaquizafop theo sản phẩm xuất khẩu.

Thông báo G/SPS/N/EU/913 và G/SPS/N/EU/957 về sửa đổi Quy định (EU) 2019/1793 về việc tăng tạm thời các biện pháp kiểm soát chính thức và khẩn cấp quản lý việc đưa một số hàng hóa nhất định từ một số nước thứ ba vào EU.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, EU vẫn duy trì kiểm soát đối với 4 mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam, bao gồm: sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh (tần suất kiểm tra 20%); đậu bắp, ớt thuộc chi Capicum loại không ngọt (50%) và thanh long (30%). Trong đó, đậu bắp, ớt thuộc chi Capsicum loại không ngọt và thanh long phải đáp ứng yêu cầu về chứng thư chính thức và có kết quả lấy mẫu, phân tích theo quy định EU.

Về kiểm dịch thực vật và sinh vật gây hại, EU đã có thông báo G/SPS/N/EU/958 dự thảo sửa đổi Quy định (EU) 2019/2072 và Quy định (EU) 2022/1941 về các biện pháp kiểm dịch thực vật. Dự thảo dự kiến được thông qua và công bố trong tháng 10/2026.

Trong dự thảo này, EU cập nhật danh mục quản lý đối với 4 loài sinh vật gây hại. Trong đó, loài Citripestis sagittiferella (sâu đục trái cây có múi) đã ghi nhận gây hại trên cây có múi, nhất là bưởi tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Đặc biệt, ngoài các thông báo chung của EU, các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý thông báo G/SPS/N/FRA/22 của Pháp về tạm đình chỉ hàng có dư lượng định lượng của 5 hoạt chất. Trong đó, có 2 hoạt chất là glufosinate và mancozeb có trong danh mục được phép sử dụng ở Việt Nam.

Thị trường UK cũng có một số thông báo đáng lưu ý. Thông báo G/SPS/N/GBR/128 tập trung điều chỉnh mức dư lượng cyantraniliprole đối với một số nhóm rau ăn lá, rau gia vị và hoa ăn được. Thông báo G/SPS/N/GBR/129 điều chỉnh dư lượng hoạt chất mefentrifluconazole theo hướng tăng MRL đối với dâu tây, cà chua, cà tím, dưa chuột, dưa chuột bao tử, bí ngòi.

Thông báo G/SPS/N/GBR/130 điều chỉnh dư lượng hoạt chất Imazalil, trong đó tăng MRL ở chuối và làm rõ định nghĩa dư lượng. Thông báo G/SPS/N/GBR/131 sửa đổi Danh mục MRL đối với hoạt chất flupyradifurone và chất chuyển hóa difluoroacetic acid, tính theo DFA…

Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường