Thị trường tiềm năng đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Thổ Nhĩ Kỳ hiện là nền kinh tế lớn thứ 17 thế giới và là một trong những trung tâm sản xuất, logistics quan trọng kết nối châu Âu, Trung Đông, Bắc Phi và Trung Á. Với kim ngạch nhập khẩu hàng năm trên 350 tỷ USD, thị trường này đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, mức thuế nhập khẩu áp dụng tại Thổ Nhĩ Kỳ không hoàn toàn giống các quốc gia khác do nước này đang vận hành một hệ thống ưu đãi thuế quan khá đặc thù, gắn chặt với Liên minh châu Âu (EU), các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các chương trình khuyến khích đầu tư trong nước.

Liên minh thuế quan với EU – Ưu đãi lớn nhất đối với hàng công nghiệp

Từ năm 1996, Thổ Nhĩ Kỳ và EU đã thiết lập Liên minh Thuế quan (Customs Union). Theo cơ chế này, phần lớn hàng công nghiệp có xuất xứ EU được nhập khẩu vào Thổ Nhĩ Kỳ với mức thuế nhập khẩu bằng 0%. Đồng thời, Thổ Nhĩ Kỳ áp dụng biểu thuế quan đối ngoại tương đồng với Biểu thuế chung của EU đối với hàng hóa đến từ các nước thứ ba.

Điều này tạo ra một thực tế đáng chú ý đối với doanh nghiệp Việt Nam. Nếu hàng hóa được xuất khẩu trực tiếp từ Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ, doanh nghiệp thường phải chịu mức thuế MFN (tối huệ quốc) hoặc các mức thuế bổ sung theo chính sách bảo hộ của Ankara. Trong khi đó, cùng một mặt hàng nếu có xuất xứ EU hoặc đáp ứng điều kiện lưu thông tự do trong EU có thể được hưởng ưu đãi thuế quan đáng kể.

Đây là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp quốc tế lựa chọn xây dựng chuỗi cung ứng thông qua các trung tâm phân phối tại châu Âu trước khi tiếp cận thị trường Thổ Nhĩ Kỳ.

Mạng lưới FTA giúp nhiều hàng hóa được miễn hoặc giảm thuế

Ngoài EU, Thổ Nhĩ Kỳ hiện duy trì mạng lưới Hiệp định Thương mại Tự do với hơn 20 đối tác và nhóm đối tác khác nhau. Các FTA này cho phép nhiều dòng thuế được giảm về 0% hoặc được hưởng hạn ngạch thuế quan ưu đãi nếu đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Một số đối tác FTA quan trọng gồm: Khối EFTA (Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein), Vương quốc Anh, Bắc Macedonia, Georgia, Serbia, Bosnia và Herzegovina, Albania, Morocco, Tunisia, Ai Cập, Palestine và nhiều quốc gia khác.

Đối với hàng công nghiệp có xuất xứ từ các quốc gia này, thuế nhập khẩu tại Thổ Nhĩ Kỳ trong nhiều trường hợp đã được xóa bỏ hoàn toàn. Đối với nông sản, ưu đãi thường được thực hiện dưới hình thức hạn ngạch thuế quan hoặc giảm một phần thuế nhập khẩu.

Chương trình miễn thuế cho nguyên liệu và đầu vào sản xuất

Một trong những ưu đãi đáng chú ý nhất của Thổ Nhĩ Kỳ là cơ chế hỗ trợ nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu.

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ duy trì "Danh mục đình chỉ thuế quan" (Suspension List), cho phép doanh nghiệp nhập khẩu một số nguyên liệu, hóa chất, linh kiện điện tử, bán thành phẩm hoặc sản phẩm trung gian chưa được sản xuất trong nước hoặc EU với mức thuế rất thấp hoặc bằng 0%.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu nguyên liệu đầu vào, đây là nhóm cơ hội đáng quan tâm, đặc biệt trong các ngành: Dệt may, Da giày, Hóa chất công nghiệp, Nhựa, Điện tử, Cơ khí phụ trợ và Linh kiện ô tô.

Ưu đãi dành cho dự án đầu tư được cấp chứng nhận khuyến khích

Thổ Nhĩ Kỳ áp dụng hệ thống "Giấy chứng nhận ưu đãi đầu tư" (Investment Incentive Certificate) nhằm thu hút vốn vào các ngành công nghiệp chiến lược.

Các doanh nghiệp sở hữu chứng nhận này có thể được hưởng chính sách miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, miễn hoặc giảm thuế VAT nhập khẩu, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, Hỗ trợ bảo hiểm xã hội và đất đai trong một số trường hợp. Điều này đồng nghĩa nhiều nhà máy tại Thổ Nhĩ Kỳ có nhu cầu nhập khẩu thiết bị sản xuất với chi phí thuế rất thấp, tạo cơ hội cho các nhà cung cấp máy móc và công nghệ từ nước ngoài.

Chế độ gia công xuất khẩu và khu phi thuế quan

Thổ Nhĩ Kỳ vận hành nhiều khu thương mại tự do (Free Zones) và các chương trình gia công xuất khẩu.

Theo cơ chế này, nguyên liệu nhập khẩu để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu có thể được miễn thuế nhập khẩu, hoãn nộp thuế và miễn một số loại thuế nội địa trong thời gian nhất định. Đây là chính sách được các doanh nghiệp dệt may, điện tử, thiết bị gia dụng và linh kiện ô tô khai thác mạnh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý điều gì?

Mặc dù có nhiều cơ chế ưu đãi, nhưng phần lớn hàng hóa xuất khẩu trực tiếp từ Việt Nam hiện chưa được hưởng FTA với Thổ Nhĩ Kỳ. Vì vậy, khi xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ:

Thứ nhất, xác định chính xác mã HS để biết mức thuế nhập khẩu áp dụng.

Thứ hai, xem xét khả năng tham gia chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất Thổ Nhĩ Kỳ đang được hưởng ưu đãi nhập khẩu nguyên liệu.

Thứ ba, nghiên cứu cơ hội xuất khẩu thông qua các đối tác trung gian tại EU hoặc các quốc gia đã ký FTA với Thổ Nhĩ Kỳ.

Thứ tư, đối với các mặt hàng nông sản và thực phẩm chế biến, cần đặc biệt lưu ý vì đây là nhóm thường được Thổ Nhĩ Kỳ bảo hộ bằng mức thuế cao hơn hàng công nghiệp.

Nói chung, hệ thống ưu đãi thuế quan của Thổ Nhĩ Kỳ được xây dựng với mục tiêu kép: bảo vệ sản xuất trong nước nhưng vẫn đảm bảo nguồn cung nguyên liệu và duy trì sức cạnh tranh của nền công nghiệp xuất khẩu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc bán hàng trực tiếp vào thị trường 85 triệu dân này, mà còn ở khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất Thổ Nhĩ Kỳ đang được hưởng các cơ chế miễn, giảm thuế nhập khẩu.

Trong bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu lên trên 400 tỷ USD trong những năm tới, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và thiết bị phục vụ sản xuất được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh. Đây có thể là hướng đi cho các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam tiếp cận hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ tập trung vào xuất khẩu hàng tiêu dùng thành phẩm vào thị trường này./.

Nguồn: Thương vụ Thổ Nhĩ Kỳ